არის, თუ - არა საქართველოს მთავრობის ვალი სამეზობლოსა და ევროპაში ყველაზე დაბალი? - რას აჩვენებს მონაცემები

პარლამენტის საფინანსო-საბიუჯეტო კომიტეტის თავმჯდომარე პაატა კვიჟინაძემ 2027 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის პროექტზე საუბრისას განაცხადა: „მთავრობის ვალი 31.6%-ია, რაც სამეზობლოში და ევროპაშიც საუკეთესოა“.

„ბიემჯი“ დაინტერესდა, რამდენად შეესაბამება მთავრობის ვალის შესახებ დეპუტატის განცხადება ოფიციალურ მონაცემებს და რამდენად დაბალია საქართველოს მთავრობის ვალი მეზობელ და ევროპის ქვეყნებთან შედარებით.

რას აჩვენებს საქართველოს ოფიციალური მონაცემები?

2027 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის პროექტის მიხედვით, წლის ბოლოსთვის მთავრობის ვალის ზღვრული მოცულობა მშპ-ის 31.6%-ით არის განსაზღვრული. შესაბამისად, პაატა კვიჟინაძის მიერ დასახელებული მაჩვენებელი ოფიციალურ საბიუჯეტო დოკუმენტს შეესაბამება.

თუმცა მნიშვნელოვანია, რომ საუბარია 2027 წლის საპროგნოზო მაჩვენებელზე და არა უკვე დაფიქსირებულ შედეგზე.

პარლამენტის საბიუჯეტო ოფისის ინფორმაციით, 2027 წელს ბიუჯეტის დეფიციტი მშპ-ის 2.5%-ის დონეზეა დაგეგმილი, ხოლო მთავრობის ვალის შეფარდება კანონმდებლობით დადგენილ 60%-იან ზღვარზე მნიშვნელოვნად დაბალია.

ამასთან, მიუხედავად იმისა, რომ მთავრობის ვალის მშპ-სთან შეფარდება მცირდება, მისი ნომინალური მოცულობა იზრდება. სახელმწიფო აუდიტის სამსახურის მიერ განხილული ბიუჯეტის პროექტის მიხედვით, 2027 წლისთვის მთავრობის ვალი დაახლოებით 39.9 მლრდ ლარს მიაღწევს, რაც 2026 წლის საპროგნოზო მაჩვენებელს 1.7 მლრდ ლარით, ანუ 4.4%-ით აღემატება.

ვალის ნომინალური მოცულობის ზრდა და მისი მშპ-თან შეფარდების შემცირება ურთიერთგამომრიცხავი არ არის. თუ ნომინალური მშპ უფრო სწრაფად იზრდება, ვიდრე მთავრობის ვალი, ვალის მშპ-თან შეფარდება შეიძლება შემცირდეს მაშინაც, როდესაც ვალის თანხობრივი მოცულობა მატულობს.

როგორ გამოიყურება საქართველო მეზობელ ქვეყნებთან შედარებით?

ქვეყნების სახელმწიფო ვალის შედარებისას მნიშვნელოვანია ერთიანი მეთოდოლოგიის გამოყენება, რადგან სხვადასხვა სახელმწიფოს საბიუჯეტო დოკუმენტებში მთავრობის ვალის აღრიცხვისა და პროგნოზირების მიდგომები შესაძლოა განსხვავებული იყოს.

საერთაშორისო შედარებისთვის „ბიემჯიმ“ საერთაშორისო სავალუტო ფონდის (IMF) 2026 წლის ოქტომბრის World Economic Outlook-ის მონაცემთა ბაზა გამოიყენა. კერძოდ, შედარება ეფუძნება მთლიანი სამთავრობო ვალის (General Government Gross Debt) მშპ-სთან შეფარდებას.

IMF-ის 2027 წლის პროგნოზებით, 2027 წელს საქართველოს მთავრობის ვალი მშპ-ის 32.4%-ს შეადგენს. ამავე პერიოდში აზერბაიჯანში ვალის მაჩვენებელი 16.4%, რუსეთში - 22.2%, თურქეთში - 22.6%, ხოლო სომხეთში - 48.4% იქნება.

ამრიგად, საქართველოს ოთხი უშუალო მეზობლიდან სამს - აზერბაიჯანს, რუსეთსა და თურქეთს - 2027 წლისთვის მთავრობის ვალის უფრო დაბალი მაჩვენებელი აქვს პროგნოზირებული. მხოლოდ სომხეთშია მოსალოდნელი საქართველოსთან შედარებით მაღალი მაჩვენებელი.

ცხრილი 1: მთავრობის ვალის მაჩვენებელი საქართველოსა და მეზობელ ქვეყნებში (მშპ-სთან მიმართებით)

*2026-2027 წლების მაჩვენებელი საპროგნოზოა

წყარო: IMF, World Economic Outlook, October 2026.

ამასთან, საქართველოს 2027 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის პროექტში მითითებული 31.6%-იანი მაჩვენებელი IMF-ის 32.4%-იანი პროგნოზისგან განსხვავდება. ეს შესაძლოა უკავშირდებოდეს პროგნოზების მომზადებისას გამოყენებულ მაკროეკონომიკურ დაშვებებსა და აღრიცხვის მეთოდოლოგიას. საერთაშორისო შედარებისთვის კი ყველა ქვეყნის შემთხვევაში IMF-ის ერთიანი მონაცემები გამოვიყენეთ.

არის, თუ - არა საქართველოს მთავრობის ვალი ევროპაში ყველაზე დაბალი?

ევროპის ქვეყნებთან შედარებაც აჩვენებს, რომ საქართველოს მთავრობის ვალის მშპ-თან შეფარდება შედარებით დაბალია, თუმცა არსებობს ქვეყნები, სადაც ეს მაჩვენებელი საქართველოზე ნაკლებია.

საერთაშორისო სავალუტო ფონდის (IMF) 2026 წლის ოქტომბრის პროგნოზით, 2027 წელს საქართველოს მთავრობის ვალი მშპ-ის 32.4%-ს შეადგენს. უფრო დაბალი მაჩვენებლებია პროგნოზირებული ლიხტენშტაინში (0.5%), კოსოვოში (18.8%), დანიაში (26.4%), ანდორაში (26.6%), ლუქსემბურგში (30%), ბელარუსში (30.2%), ირლანდიასა (30.8%) და ესტონეთში (31.1%).

ცხრილი 2: ევროპული ქვეყნები, სადაც მთავრობის ვალის 2027 წლის საპროგნოზო მაჩვენებელი საქართველოზე დაბალია

ევროპის ქვეყნების მთავრობის ვალის მაჩვენებლები მნიშვნელოვნად განსხვავებულია.

ცხრილი 3: მთავრობის ვალი ევროპის სხვა ქვეყნებში

მონაცემების მიხედვით, 2027 წელს ბულგარეთში ვალის მშპ-თან შეფარდება 34.6%-ის დონეზეა პროგნოზირებული, ჩეხეთში - 47.4%-ის, პოლონეთში - 70.7%-ის, ხოლო უნგრეთში - 81.4%-ის.

შედარებით მაღალი მაჩვენებლებია მოსალოდნელი სამხრეთ ევროპის ქვეყნებში. კერძოდ, 2027 წლისთვის იტალიის მთავრობის ვალი მშპ-ის 137.6%-ს შეადგენს, საბერძნეთის - 128.7%-ს, ესპანეთის - 95.2%-ს, ხოლო პორტუგალიის - 81%-ს. საფრანგეთში ვალის საპროგნოზო მაჩვენებელი 120.4%-ია, გერმანიაში კი - 66.9%.

ამასთან, 2023–2027 წლების მონაცემები ვალის განსხვავებულ დინამიკას აჩვენებს. მაგალითად, საბერძნეთში მთავრობის ვალის მშპ-თან შეფარდება 165.5%-დან 128.7%-მდე მცირდება, პორტუგალიაში - 96.9%-დან 81%-მდე, ხოლო პოლონეთში, პირიქით, 49.5%-დან 70.7%-მდე ზრდაა პროგნოზირებული.

ამრიგად, საერთაშორისო შედარების მიხედვით, საქართველოს მთავრობის ვალის მშპ-თან შეფარდება ევროპის არაერთ ქვეყანაზე დაბალია, თუმცა ის ევროპაში ყველაზე დაბალი არ არის.

მთავრობის ვალის მშპ-თან შედარებით დაბალი შეფარდება ქვეყნის ფისკალური მდგომარეობის შეფასებისას მნიშვნელოვანი მაჩვენებელია. თუმცა მხოლოდ ამ მონაცემით ქვეყნის ეკონომიკური სიძლიერისა და ფინანსური სტაბილურობის შეფასება არასწორია.

სახელმწიფოს ფინანსური მდგრადობა დამოკიდებულია ეკონომიკური ზრდის ტემპზე, ბიუჯეტის შემოსავლებზე, დეფიციტზე, საპროცენტო განაკვეთებსა და ვალის მომსახურების ხარჯებზე.

ამასთან, განვითარებულ ეკონომიკებს ხშირად გაცილებით მაღალი სამთავრობო ვალი აქვთ, თუმცა მათი ეკონომიკური შესაძლებლობები, საბიუჯეტო შემოსავლები და ფინანსურ ბაზრებზე სესხების მოზიდვის შედარებით ხელსაყრელი პირობები ვალის მომსახურების მეტ შესაძლებლობას აძლევს. შესაბამისად, მაღალი ვალი თავისთავად არ ნიშნავს, რომ ქვეყანას მისი დაფარვის პრობლემა აქვს.

შესაბამისად, მხოლოდ მთავრობის ვალის მშპ-თან შეფარდების საფუძველზე ვერ განვსაზღვრავთ, რომელ ქვეყანას აქვს უფრო ძლიერი ეკონომიკა ან უკეთესი ფინანსური მდგომარეობა.

დასკვნა

პაატა კვიჟინაძის მიერ დასახელებული მთავრობის ვალის 31.6%-იანი მაჩვენებელი 2027 წლის სახელმწიფო ბიუჯეტის პროექტით გათვალისწინებულ პროგნოზს შეესაბამება. ამასთან, საქართველოს მთავრობის ვალის მშპ-თან შეფარდება კანონმდებლობით დადგენილ 60%-იან ზღვარზე მნიშვნელოვნად დაბალია.

თუმცა დეპუტატის განცხადების საერთაშორისო შედარების ნაწილი არ დასტურდება. საერთაშორისო სავალუტო ფონდის (IMF) 2027 წლის პროგნოზებით, საქართველოსთან შედარებით მთავრობის ვალის უფრო დაბალი მაჩვენებლებია მოსალოდნელი აზერბაიჯანში, რუსეთსა და თურქეთში, ასევე ევროპის არაერთ ქვეყანაში.

ამრიგად, მიუხედავად იმისა, რომ საქართველოს მთავრობის ვალის საპროგნოზო მაჩვენებელი დაბალია, პაატა კვიჟინაძის მტკიცება, რომ ის სამეზობლოსა და ევროპაში საუკეთესოა, თუ ამაში ყველაზე დაბალი ვალი იგულისხმება, არსებული მონაცემებით არ დასტურდება.

შესაბამისად, პაატა კვიჟინაძის განცხადება არის მეტწილად მცდარი.