ცხრამეტი წელი ფოთის შემდეგ: ღორის აფრიკული ჭირის გზა საქართველოდან 77 ქვეყნამდე — და სულადობა, რომელიც აღარ და
2007 წლის ფოთის ეპიდემიის შემდეგ საქართველოში ღორის სულადობა 69%-ით შემცირდა და აღარ აღდგენილა, ვირუსი კი 77 ქვეყანაში გავრცელდა. კვლევის თანახმად, რეგიონში მთავარი ეპიდემიური ტვირთი დღეს უკრაინასა და მოლდოვაზე გადავიდა.

ავტორი: პროფ. გიორგი ფხაკაძე · საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ინსტიტუტი (PHIG) · რეგიონული ინიციატივა „ერთიანი ჯანმრთელობა“
2007 წლის გაზაფხულზე ფოთის — საქართველოს შავი ზღვის პორტის — მიმდებარე სოფლებში ღორები დაიხოცნენ. 9 ივლისისთვის დაავადებამ ქვეყნის 61 რაიონიდან 56-ს მიაღწია; წლის ბოლოსთვის საქართველოს ვეტერინარულმა სამსახურმა ცხოველთა ჯანმრთელობის მსოფლიო ორგანიზაციას (WOAH) 70 181 დახოცილი და კიდევ 17 172 განადგურებული ღორი შეატყობინა. ვირუსი ღორის აფრიკული ჭირი (ღორის აფრიკული ცხელება, ASF) იყო, II გენოტიპი, ძირითად ლოკუსებში გენეტიკურად იდენტური მოზამბიკისა და მადაგასკარის იზოლატებისა, ყველაზე სავარაუდო ახსნა კი — გემებიდან გადმოყრილი საკვების ნარჩენები, მათ შორის ინფიცირებული ღორის ხორცი, რომელიც ნავსადგურის მახლობლად თავისუფლად მოძრავმა ღორებმა შეჭამეს. ეს შემოტანა იმ ეპიდემიის სათავეა, რომელიც დღეს მსოფლიოს ხუთ რეგიონს მოიცავს: იგივე II გენოტიპის ხაზმა რამდენიმე თვეში სომხეთსა და რუსეთს მიაღწია, 2014 წელს — ევროკავშირს, 2018 წელს — ჩინეთს, 2021 წელს კი — ამერიკის კონტინენტს.
ცხრამეტი წლის შემდეგ ეს მიმოხილვა იკვლევს, რას ამბობს ოფიციალური ჩანაწერი — WOAH-ის ცხოველთა ჯანმრთელობის მსოფლიო საინფორმაციო სისტემა (WAHIS), FAO-ს მეცხოველეობის სტატისტიკა და რეცენზირებული ლიტერატურა — ღორის აფრიკული ჭირის შესახებ კავკასიის, ცენტრალური აზიის, თურქეთის, უკრაინისა და მოლდოვის თერთმეტ ქვეყანაში. მოკლე პასუხი ასეთია: ეპიდემია გადაადგილდა. კავკასიის ქვეყნებს ათ წელზე მეტია არც ერთი შეტყობინება არ გაუგზავნიათ, უკრაინა და მოლდოვა კი დღეს მის მთავარ ტვირთს ატარებენ — ერთად 1 084 აფეთქებით. თავად საქართველოს კი დღესაც 69%-ით ნაკლები ღორი ჰყავს, ვიდრე ვირუსის შემოსვლის წინა წელს.
მთავარი დასკვნები
WAHIS-ში თერთმეტი ქვეყნის 277 ASF-მოვლენაა ჩაწერილი ჩანაწერების დაწყებიდან, 2005 წლიდან: საქართველო — 2, სომხეთი — 2, აზერბაიჯანი — 1, უკრაინა — 209, მოლდოვა — 63. თურქეთს, ყაზახეთს, ყირგიზეთს, ტაჯიკეთს, თურქმენეთსა და უზბეკეთს ASF არასდროს შეუტყობინებიათ.
საქართველოს 2007 წლის ეპიდემია 60 შეტყობინებულ აფეთქებას, 70 181 ღორის სიკვდილს და 17 172 ღორის განადგურებას მოიცავდა; ქვეყნის ღორების სულადობა 2006 წლის 455 300-დან 2008 წელს 109 900-მდე დაეცა და 2024 წელს 141 600 იყო — ASF-მდელ დონეზე 69%-ით ნაკლები.
უკრაინამ 2012 წლიდან 749 აფეთქება, შინაურ ღორებში 17 916 შემთხვევა, 357 283 განადგურებული ღორი და გარეულ ტახებში 492 შემთხვევა შეატყობინა; მოლდოვამ 2016 წლიდან — 335 აფეთქება, 1 264 შემთხვევა შინაურ ღორებში, 40 950 განადგურებული ღორი და 315 შემთხვევა გარეულ ტახებში.
მოლდოვაში 2025 წელი 2020 წლის შემდეგ ყველაზე მძიმე იყო — 78 აფეთქება, 2026 წელს კი ნოემბრის შუა რიცხვებისთვის უკვე 50-ს მიაღწია; უკრაინაში 2025 წელს გარეულ ტახებში აფეთქებებმა (31) პირველად გადააჭარბა შინაურ ღორებში აფეთქებებს.
გლობალურად 2022 წლის იანვრიდან ASF 77 ქვეყანამ შეატყობინა — ღორებში 1 335 598 შემთხვევით და 2 899 993 ცხოველის დანაკარგით; არც ერთ ქვეყანას აფეთქების საპასუხოდ ღორების ვაქცინაცია არ შეუტყობინებია, WOAH-ის უახლესი ანგარიში კი ყველაზე ეფექტურ ზომად კვლავ ბიოუსაფრთხოებას ასახელებს.
რა მოხდა 2007 წელს და რატომ იყო ეს მნიშვნელოვანი
ASF შინაური და გარეული ღორების ვირუსული დაავადებაა, რომელიც მწვავე ფორმაში ინფიცირებული ცხოველების 100%-მდე კლავს, თვეების განმავლობაში ძლებს შებოლილ ხორცში, ძეხვსა და გაყინულ ხორცში, ვრცელდება ფეხსაცმლით, ტრანსპორტითა და საკვებით და ადამიანის ჯანმრთელობისთვის საფრთხეს არ წარმოადგენს [1]. 2007 წლამდე ის, FAO-ს სიტყვებით, 1990 წლიდან თითქმის მთლიანად სუბსაჰარული აფრიკით იყო შემოფარგლული [4]. საქართველოს პირველმა შეტყობინებამ WOAH-ისთვის, დათარიღებულმა 2007 წლის 23 აპრილით, მთელი ქვეყნის მასშტაბით 58 აფეთქება დააფიქსირა; ივლისის მეორე მოვლენამ კიდევ ორი დაამატა. პირველი მოვლენის რაოდენობრივი შეჯამება, როგორც ის დღეს WAHIS-შია, ასეთია: 523 830 მიმღებიანი ღორი, 70 181 შემთხვევა, 70 181 სიკვდილი და 17 172 განადგურებული ცხოველი [2].
მომდევნო წელს ჟურნალ Emerging Infectious Diseases-ში გამოქვეყნებულმა სექვენირებამ ქართული ვირუსი II გენოტიპს მიაკუთვნა და მისი p54 გენი მადაგასკარის (1998–2003) და მოზამბიკის (2002) იზოლატების იდენტური აღმოჩნდა. რადგან ქართული ღორების უმეტესობა თავისუფლად მოძრაობდა და პირველი შემთხვევები პორტის მახლობლად იყო თავმოყრილი, ავტორებმა დაასკვნეს, რომ ყველაზე სავარაუდო წყარო „საკვების ნარჩენები, მათ შორის ინფიცირებული ღორის ხორცი, პორტში მდგომი გემებიდან“ იყო. სომხეთმა ინფექცია 2007 წლის 29 აგვისტოს დაადასტურა, რუსეთის ფედერაციამ კი ვირუსი ჩეჩნეთში გარეულ ტახში 2007 წლის 5 ნოემბერს აღმოაჩინა [3]. FAO-ს 2007 წლის 8 ივნისის გაფრთხილება, როდესაც უკვე დაახლოებით 20 000 ღორი იყო დაკლული, ასეთი იყო: „ვირუსის დაგვიანებულმა გამოვლენამ ხანგრძლივი საფრთხის პერიოდი გამოიწვია“, ხოლო სომხეთი, აზერბაიჯანი და რუსეთი „მაღალ მზადყოფნაში უნდა იყვნენ“ [4]. სამივე რვა თვეში ინფიცირდა.
რას აჩვენებს WOAH-ის ჩანაწერი თერთმეტი ქვეყნისთვის
WAHIS აქვეყნებს ყველა დაუყოვნებელ შეტყობინებასა და შემდგომ ანგარიშს, რომელსაც ვეტერინარული ორგანო წარადგენს. PHIG-მა 2026 წლის 20 ნოემბერს მოვლენათა სრული სია ჩამოტვირთა — 6 929 მოვლენა ყველა დაავადებისთვის 2005 წლიდან — და მათგან გამოყო ამ რეგიონის თერთმეტი ქვეყნის მიერ შეტყობინებული 277 ASF-მოვლენა თითოეული მოვლენის აფეთქებებისა და ცხოველების ჯამურ მონაცემებთან ერთად [2].
ღორის აფრიკული ჭირი თერთმეტი ქვეყნის შეტყობინებებით WOAH-ისთვის, 2005 – 2026 წლის 17 ნოემბერი
ქვეყანა
პირველი შეტყობინება
მოვლენები
აფეთქებები
შემთხვევები, შინაური ღორი
განადგურებული ღორი
შემთხვევები, გარეული ტახი
ბოლო მოვლენა
საქართველო
2007 წლის 23 აპრილი
2
60
70 522
17 172
0
2007 წლის ივლისი; მას შემდეგ — არცერთი
სომხეთი
2007 წლის 7 აგვისტო
2
28
832
796
2
2010 წლის მარტი; მას შემდეგ — არცერთი
აზერბაიჯანი
2008 წლის 22 იანვარი
1
1
98 სიკვდილი
4 734
0
2008 წლის იანვარი; მას შემდეგ — არცერთი
უკრაინა
2012 წლის 30 ივლისი
209
749
17 916
357 283
492
2026 წლის სექტემბერი (ხერსონი); 11 მოვლენა მიმდინარეობს
მოლდოვა
2016 წლის 17 სექტემბერი
63
335
1 264
40 950
315
ერთი ღია მოვლენა, აფეთქებები 2026 წლის ოქტომბრამდე
თურქეთი, ყაზახეთი, ყირგიზეთი, ტაჯიკეთი, თურქმენეთი, უზბეკეთი
0
0
0
0
0
არასდროს შეუტყობინებიათ
წყარო: WOAH WAHIS-ის საჯარო API, მოვლენათა სია და თითოეული მოვლენის რაოდენობრივი ჯამები, ჩამოტვირთულია 2026 წლის 20 ნოემბერს [2]. „შემთხვევები“ და „განადგურებული“ თითოეული მოვლენის ბოლო ანგარიშის ჯამებია, შეკრებილი მოვლენების მიხედვით; აზერბაიჯანის ერთადერთი ანგარიში სიკვდილიანობას იძლევა, შემთხვევათა რაოდენობას კი არა. WAHIS-ის მოვლენათა მოდული მხოლოდ დაუყოვნებელ შეტყობინებებსა და შემდგომ ანგარიშებს მოიცავს; ქვეყანა, რომლის მდგომარეობასაც WOAH სტაბილურად აღრიცხავს, ნაცვლად ამისა ექვსთვიან ანგარიშებს წარადგენს, რომლებიც აქ არ არის შეტანილი.
სამი რამ იქცევს ყურადღებას. პირველი — კავკასია დუმს. საქართველოს ASF-ის შეტყობინება 2007 წლის ივლისიდან არ გაუგზავნია, სომხეთს — 2010 წლის მარტიდან, აზერბაიჯანს — 2008 წლის იანვრიდან. ეს არ ნიშნავს, რომ ვირუსი გაქრა: საქართველოს ეროვნული ლაბორატორიის გუნდმა 2017 წელს დაწერა, რომ დაავადება „საქართველოში 2010 და 2011 წლებში ხელახლა გამოჩნდა და რამდენიმე ადგილას აფეთქებები გამოიწვია“, ხოლო საქართველოს 2019 წლის პრეზენტაციამ FAO-ს რეგიონულ სამუშაო შეხვედრაზე მდგომარეობა სტაბილურად, რეციდივის რისკი კი მაღლად აღწერა, რადგან სულადობა ისევ იზრდებოდა [5][6]. WOAH ქვეყანას, რომლის ASF-მდგომარეობაც „საკმარისად სტაბილურად“ აქვს აღრიცხული, უფლებას აძლევს, შეტყობინებების ნაცვლად ექვსთვიანი ანგარიშებით, კოორდინატების გარეშე, ანგარიშოს [7]. პრაქტიკული შედეგი ის არის, რომ სამი ქვეყანა, სადაც ევრაზიული ეპიდემია დაიწყო, ზუსტად ის სამი ქვეყანაა, რომელთა შესახებაც საჯარო შეტყობინებათა ჩანაწერი ყველაზე ნაკლებს ამბობს.
მეორე — ეპიდემიის სიმძიმე ამ რეგიონში მის დასავლეთ კიდეზე გადავიდა. უკრაინის 749 აფეთქება და 357 283 განადგურებული ღორი და მოლდოვის 335 აფეთქება ცხრილის ყველა სხვა მონაცემს ბევრად აღემატება. უკრაინაში ყველაზე მძიმე წელი 2019 იყო, როდესაც შინაურ ღორებში 11 909 შემთხვევა და 105 065 განადგურებული ცხოველი დაფიქსირდა — ამ რიგის რიცხვები სოფლის ნახირის კი არა, მსხვილი კომერციული მეურნეობების დეპოპულაციას ასახავს; მოლდოვაში ყველაზე დიდი დანაკარგი 2022 წელს იყო, როდესაც 142 შემთხვევის წელიწადში 31 975 ღორი განადგურდა — ისევ ინფიცირებული მსხვილი ფერმების ნიშანი [2].
მესამე — თერთმეტი ქვეყნიდან ექვსს ASF არასდროს შეუტყობინებია. თურქეთისთვის, რომელსაც 2024 წელს 1 724 ღორი ჰყავდა, ეს მეღორეობის სექტორის არარსებობას ასახავს. ყაზახეთისთვის, რომელსაც 2024 წელს 479 662 ღორი ჰყავდა და რომლის გრძელი ჩრდილოეთი საზღვარი 2007 წლიდან ASF-ის მქონე ქვეყანას ესაზღვრება, ეს ან წარმატებულ დაცვას ნიშნავს, ან გამოუვლენლობას — და საჯარო ჩანაწერი ვერ გვეუბნება, რომელს [2][8].
უკრაინა და მოლდოვა: დღევანდელი ფრონტი
თითოეული შეტყობინებული აფეთქების კლასიფიკაცია WOAH-ის მიერ აღრიცხული ეპიდემიოლოგიური ერთეულის ტიპის მიხედვით — საკარმიდამო მეურნეობა, სოფელი ან ფერმა შინაური ღორებისთვის; ტყე ან ეროვნული პარკი გარეული ტახებისთვის — წლების მიხედვით გვიჩვენებს, სად ვლინდება ვირუსი.
უკრაინისა და მოლდოვის მიერ შეტყობინებული ASF-აფეთქებები დაწყების წლისა და ერთეულის ტიპის მიხედვით, 2019 – 2026 წლის 17 ნოემბერი
წელი
უკრაინა: შინაური
უკრაინა: გარეული ტახი
უკრაინა: ერთეული დაუზუსტებელი
უკრაინა: სულ
მოლდოვა: შინაური
მოლდოვა: გარეული ტახი
მოლდოვა: სულ
2019
36
10
7
53
26
12
38
2020
19
5
4
28
4
59
63
2021
9
3
4
16
2
0
2
2022
5
2
2
9
15
3
18
2023
29
8
10
47
18
4
22
2024
45
14
26
85
13
3
17
2025
12
31
10
53
56
22
78
2026 (17 ნოემბრამდე)
4
8
4
16
27
23
50
წყარო: WOAH WAHIS-ის საჯარო API, უკრაინისა და მოლდოვის 272 ASF-მოვლენის აფეთქებათა ჩანაწერები, PHIG-ის მიერ კლასიფიცირებული „ეპიდემიოლოგიური ერთეულის“ ველის მიხედვით: შინაური = საკარმიდამო, სოფელი ან ფერმა; გარეული ტახი = ტყე ან ეროვნული პარკი; მოლდოვის ერთი აფეთქება (2024) „სხვა“ ტიპად არის ჩაწერილი [2]. წლები აფეთქების დაწყების თარიღის მიხედვითაა, ამიტომ სხვა შეჯამებებში გამოყენებული ანგარიშის თარიღის მიხედვით დათვლილი რიცხვებისგან განსხვავდება.
ორი მოძრაობა ჩანს. უკრაინაში შინაურ ღორებში აფეთქებები 2021–2022 წლებში მკვეთრად შემცირდა — სრულმასშტაბიანი ომის პირველი წელი ყველაზე ნაკლები შეტყობინების წელიცაა, ცხრა, რაც ომის პირობებში ზედამხედველობაზე იმდენივეს ამბობს, რამდენსაც ვირუსზე — შემდეგ 2024 წელს ისევ 85-მდე გაიზარდა და 2025 წელს დაეცა. 2025 წელს კი სამაგიეროდ გარეული ტახები გაიზარდა: 31 აფეთქება ტყეებსა და ეროვნულ პარკებში, მეტი, ვიდრე ქვეყნის პირველი შეტყობინების შემდეგ ნებისმიერ წელს. მოლდოვაში 2025 წელმა 78 აფეთქება მოიტანა, ყველაზე მეტი 2020 წლის შემდეგ, 2026 წელმა კი ნოემბრის შუა რიცხვებისთვის 50-ს მიაღწია — თითქმის თანაბრად გაყოფილი საკარმიდამო მეურნეობებსა და ტყეებს შორის. ორივე ქვეყანა იმ თექვსმეტ ევროპულ ქვეყანას შორისაა, რომლებმაც WOAH-ის უახლეს ყოველთვიურ ანგარიშში მიმდინარე მოვლენები განაახლეს [7].
სულადობა, რომელიც აღარ დაბრუნდა
2007 წლის ეკონომიკური კვალი დღესაც ჩანს მეცხოველეობის სტატისტიკაში, რომელსაც FAO ეროვნული მონაცემებიდან ადგენს.
ღორების სულადობა, შერჩეული ქვეყნები (სული)
ქვეყანა
2006
2008
2014
2024
ცვლილება 2006–2024
საქართველო
455 300
109 900
191 200
141 600
−69%
სომხეთი
137 508
86 710
139 799
186 951
+36%
აზერბაიჯანი
22 936
18 676
6 143
5 304
−77%
მოლდოვა
460 678
298 675
419 959
379 619
−18%
უკრაინა
7 052 800
7 019 900
7 764 400
4 521 100
−36%
ყაზახეთი
1 281 900
1 352 700
922 296
479 662
−63%
წყარო: FAOSTAT, „წარმოება: კულტურები და მეცხოველეობის პროდუქტები“, „ღორი — სულადობა“, Our World in Data-ს პუბლიკაციით (მონაცემთა ბაზა განახლებულია 2026 წლის 25 თებერვალს) [8]. სულადობის ტენდენციებს მრავალი მიზეზი აქვს — ბაზარი, საკვების ფასები, ომი, პოლიტიკა — და მხოლოდ საქართველოს 2006–2008 წლების ვარდნა ემთხვევა შეტყობინებულ ASF-ეპიდემიას; ყაზახეთს დაავადება არასდროს შეუტყობინებია.
საქართველომ 2006–2008 წლებში ღორების სამი მეოთხედი დაკარგა — ნაწილობრივ ვირუსის, ნაწილობრივ კი ნახირების იმ დაკვლის გამო, რომელსაც FAO უკვე 2007 წლის ივნისში ატყობინებდა [4]. სულადობა 2014 წლისთვის 191 200-მდე აღდგა და მას შემდეგ ისევ 141 600-მდე დაიწია. რაც არ შეცვლილა, ის სტრუქტურაა, რომელმაც 2007 წლის ეპიდემია ასე სწრაფი გახადა: ეროვნული ლაბორატორიის 2014 წლის კვლევის თანახმად, ღორების მეურნეობების 90%-ზე მეტი მხოლოდ ორ-სამ ნეზვს ინახავდა, უმეტესად თავისუფლად მოძრავს, ოჯახის საკუთარი ხორცისთვის [5]. იმავე კვლევამ — 1 231 ღორი შვიდი რეგიონის 41 თემში, 434 ტკიპასთან ერთად — ვერც ვირუსი აღმოაჩინა და ვერც ანტისხეულები, რაც საუკეთესო საჯარო მტკიცებულებაა, რომ აფეთქებებს შორის ვირუსი შინაურ ღორებში ფართოდ არ ცირკულირებს. ავტორებმა მაინც დაასკვნეს, რომ გაველურებული და გარეული ღორები ნებისმიერი ხელახალი შემოტანის „ყველაზე სავარაუდო რეზერვუარი და მამოძრავებელია“ და რომ გარეული ტახის პოპულაცია და მისი როლი უცნობი რჩება [5].
რა ისწავლა მსოფლიომ და რა აკლია ჯერ კიდევ
WOAH-ის უახლესი ანგარიში, რომელიც 2026 წლის სექტემბერს მოიცავს, 2022 წლის იანვრიდან გლობალურ ბალანსს იძლევა: 77 დაზარალებული ქვეყანა და ტერიტორია, 17 746 აფეთქება შინაურ ღორებში და 34 986 — გარეულ ტახებში, 1 335 598 შემთხვევა ღორებში, 55 755 — გარეულ ტახებში და 2 899 993 ცხოველის დანაკარგი; მარტო ევროპაზე 6 864 შინაური და 34 868 გარეული ტახის აფეთქება მოდის. მთელი ამ პერიოდის განმავლობაში „არც ერთ ქვეყანას/ტერიტორიას აფეთქებების საპასუხოდ ღორების ვაქცინაცია არ შეუტყობინებია“; რამდენიმე ქვეყანამ დაამტკიცა ან საველე პირობებში ცდის II გენოტიპის წინააღმდეგ მოდიფიცირებულ ცოცხალ ვაქცინა-კანდიდატებს, WOAH-მა კი მათი საველე შეფასების სახელმძღვანელო გამოსცა და არასტანდარტული პროდუქტებისგან გააფრთხილა [7]. WOAH–FAO-ს ASF-ის გლობალური კონტროლის ინიციატივის ფარგლებში, რომელიც 2020 წელს GF-TADs-ის ქვეშ დაიწყო, WOAH-ის მუდმივი რჩევა უცვლელია: ბიოუსაფრთხოება „ყველაზე მნიშვნელოვანი და ეფექტური ხელმისაწვდომი ზომაა“ დაავადების თავიდან ასაცილებლად და საკონტროლოდ — ადრეულ გამოვლენასთან, გადაადგილების კონტროლთან, ლეშის განადგურებასა და ვეტერინარულ, ველური ბუნებისა და სატყეო ორგანოებს შორის კოორდინაციასთან ერთად [1].
რას ნიშნავს ეს რეგიონისთვის
თერთმეტი ქვეყნისთვის 2007 და 2026 წლების გაკვეთილები ერთი მიმართულებით მიუთითებს. ვირუსი საკვების ნარჩენებითა და თავისუფლად მოძრავი ღორებით შემოვიდა, საკარმიდამო ნახირებითა და გარეული ტახებით ნარჩუნდება და კარგად იქ ატყობინებენ, სადაც ვეტერინარული სამსახურები ძლიერია, ხოლო ჩუმად — სადაც არა. აქედან სამი ქმედება გამომდინარეობს. კავკასიის ქვეყნებმა, რომლებმაც ევრაზიული ეპიდემია გახსნეს, უნდა გამოაქვეყნონ, რას შეიცავს მათი ექვსთვიანი ანგარიშები — არსებობა თუ არარსებობა რეგიონების მიხედვით, ზედამხედველობის ნიმუშების რაოდენობა და გარეულ ტახებში აღმოჩენები — რათა მეზობლებმა და მოვაჭრეებმა 2007 წლის შეტყობინებების ნაცვლად დღევანდელი მდგომარეობა დაინახონ. უკრაინასა და მოლდოვას, რეგიონის დღევანდელ აქტიურ ფრონტს, გარეული ტახების ზედამხედველობა, მონადირეების ჩართულობა და ლეშის ძიების შესაძლებლობა სჭირდება — ომისა და ბიუჯეტის შეზღუდვების მიუხედავად. ხოლო ექვსმა ქვეყანამ, რომლებსაც ASF არასდროს შეუტყობინებიათ, უპირველესად ყაზახეთმა თავისი ნახევარმილიონიანი სულადობითა და გრძელი ჩრდილოეთი საზღვრით, უნდა დაადოკუმენტიროს ის ზედამხედველობა, რომელსაც მათი თავისუფლება ეფუძნება, რადგან WAHIS-ში ცარიელი სტრიქონი შეიძლება თავისუფლებასაც ნიშნავდეს და დუმილსაც.
PHIG-ის რეგიონული „ერთიანი ჯანმრთელობის“ ინიციატივის ცხოველთა ჯანმრთელობის თემატური გვერდი ASF-ს თერთმეტი ქვეყნისთვის ფრინველის გრიპთან და WOAH-ის ვეტერინარული სამსახურების ჩანაწერთან ერთად ადევნებს თვალს; საქართველოს, უკრაინისა და მოლდოვის ქვეყნის პროფილები ზემოთ მოყვანილ ციფრებს ატარებს, ხოლო WAHIS-ის საცნობარო გვერდი მონაცემთა მოპოვების მეთოდს აღწერს. ინიციატივის რეგიონული აფეთქებების დაიჯესტი რეგიონიდან ASF-ის ახალ შეტყობინებებს ყოველთვიურად გააშუქებს. სექტორთაშორისი ზედამხედველობის მეთოდები, რომლებიც ASF-ს ზოონოზურ გრიპთან აქვს საერთო, PAHO-ს რეკომენდაციებშია ადამიანისა და ცხოველის შეხების ზონაში სექტორთაშორისი მუშაობის გაძლიერების შესახებ — GMJ-ის სახელმძღვანელოების ბიბლიოთეკაში.
წყაროები
World Organisation for Animal Health. African swine fever. Paris: WOAH. Available from: https://www.woah.org/en/disease/african-swine-fever/
World Organisation for Animal Health. World Animal Health Information System (WAHIS): event list and event reports, African swine fever, Georgia (events 279, 304), Armenia (337, 829), Azerbaijan (444), Ukraine and Moldova (272 events); public API retrieved 20 November 2026. Paris: WOAH. Available from: https://wahis.woah.org/
Rowlands RJ, Michaud V, Heath L, Hutchings G, Oura C, Vosloo W, et al. African swine fever virus isolate, Georgia, 2007. Emerg Infect Dis. 2008;14(12):1870–4. doi:10.3201/eid1412.080591. Available from: https://wwwnc.cdc.gov/eid/article/14/12/08-0591
UN News. African swine fever hits Georgia, threatens neighbouring States – UN. 8 June 2007. Available from: https://news.un.org/en/node/221582
Vepkhvadze NG, Menteshashvili I, Kokhreidze M, Goginashvili K, Tigilauri T, Mamisashvili E, et al. Active surveillance of African swine fever in domestic swine herds in Georgia, 2014. Rev Sci Tech. 2017;36(3):879–87. doi:10.20506/rst.36.3.2721
Georgia country presentation: African swine fever in Georgia. FAO Regional Office for Europe and Central Asia, regional workshop on African swine fever, 2019; document 10. Available from: https://fao.org/fileadmin/user_upload/reu/europe/documents/events2019/ASF_reg/10.pdf
World Organisation for Animal Health. African swine fever (ASF) – situation report 81, period covered September 2026. Paris: WOAH; October 2026. Available from: https://www.woah.org/app/uploads/2026/10/asf-report-81.pdf
Food and Agriculture Organization of the United Nations. FAOSTAT: Production – crops and livestock products, swine/pigs stocks (dataset updated 25 February 2026), as published by Our World in Data, “Number of pigs”. Available from: https://ourworldindata.org/grapher/pig-livestock-count-heads
Beltrán-Alcrudo D, Lubroth J, Depner K, De La Rocque S. African swine fever in the Caucasus. EMPRES Watch. Rome: FAO; 2008. Available from: https://openknowledge.fao.org/items/f586bc0c-d4f8-4117-a919-e27f5c3f07ca
გამოქვეყნებულია PHIG-ის რეგიონული „ერთიანი ჯანმრთელობის“ ინიციატივის მოსამზადებელ ფაზაში (2025 წლის ნოემბერი – 2026 წლის ნოემბერი). სტატია PHIG-ის რეგიონული „ერთიანი ჯანმრთელობის“ ინიციატივის სერიის ნაწილია — საქართველოს საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის ინსტიტუტი, Accréditation Sans Frontières და GMJ News. დაკავშირებული: PHIG-ის თემატური გვერდი ცხოველთა ჯანმრთელობის შესახებ · საქართველოს ქვეყნის პროფილი.
ეს სტატია ინგლისურ ენაზე გამოქვეყნებულია GMJ News-ზე: Nineteen years after Poti: African swine fever’s road from Georgia to 77 countries — and the herd that never came back. ინგლისური ტექსტი მმართველი ვერსიაა.
მასალა მიღებულია მითითებული წყაროდან. ავტომატური შეგროვება ფაქტების დამოუკიდებელ გადამოწმებას არ ნიშნავს. news.ge-ის მუშაობის პრინციპებს გაეცანი პროექტის შესახებ გვერდზე.
კომენტარები
კომენტარები იტვირთება…