პირველი AI
ინტერნეტმედია პლატფორმა
როგორი იქნებოდაშენი მთავრობა? მთავარზე დაბრუნება

სამი მარტივი წესი – როგორ უნდა გაუმკლავდეთ ბავშვის უმადობას ავადმყოფობის დროს

ბავშვის ავადმყოფობისას მადის დაქვეითება ხშირია და საკვების იძულებით შეთავაზება საჭირო არ არის — მთავარი ამოცანა გაუწყლოების პრევენცია და სითხის საკმარისი მიღებაა.

სამი მარტივი წესი – როგორ უნდა გაუმკლავდეთ ბავშვის უმადობას ავადმყოფობის დროს
შენი ექიმი

როგორ გავუმკლავდეთ ბავშვის უმადობას ავადმყოფობის დროს — პრაქტიკული რეკომენდაციები მშობლებისთვის

შესავალი — ანალიტიკური კომენტარი

ბავშვის ავადმყოფობის დროს მადის დაქვეითება ხშირი მოვლენაა. გაციების, ვირუსული ინფექციის, ყელის ტკივილის, ცხელებისა თუ კუჭ-ნაწლავის პრობლემების დროს ბავშვმა შეიძლება ჩვეულებრივზე ნაკლები ჭამოს ან დროებით უარი თქვას საკვებზე. უმეტეს შემთხვევაში ეს ორგანიზმის ავადმყოფობაზე რეაქციაა და გამოჯანმრთელების პროცესში მადა თანდათან აღდგება.

მშობლებისთვის ამ პერიოდში მთავარი ამოცანა ბავშვისთვის საკვების ძალით შეთავაზება კი არა, სითხის საკმარისი მიღების უზრუნველყოფა, მისი ზოგადი მდგომარეობის დაკვირვება და კვების მშვიდი რეჟიმის შენარჩუნებაა. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია იმის ცოდნა, რომ მოკლე დროით ნაკლები საკვების მიღება და გაუწყლოება ერთი და იგივე არ არის: ავადმყოფობისას საკვების რაოდენობა შეიძლება შემცირდეს, მაგრამ სითხის დეფიციტმა ბავშვის მდგომარეობა სწრაფად დაამძიმოს.

ბავშვის მოვლის საერთაშორისო რეკომენდაციები მშობლებს ურჩევს, ავადმყოფობის პერიოდში გააგრძელონ ასაკის შესაბამისი კვება, შესთავაზონ სითხე რეგულარულად და საკვები მცირე ულუფებით მიაწოდონ. გამოჯანმრთელების შემდეგ კი, მადის დაბრუნებასთან ერთად, კვება თანდათან უნდა დაუბრუნდეს ჩვეულ რეჟიმს [1,2].

პრობლემის აღწერა

ავადმყოფობის დროს ბავშვის უმადობას რამდენიმე მიზეზი შეიძლება ჰქონდეს. ცხელებამ და საერთო სისუსტემ შეიძლება შეამციროს საკვების მიღების სურვილი. ყელის ტკივილისას ყლაპვა მტკივნეული ხდება, ცხვირის გაჭედვა კი სუნთქვასა და ჭამას ართულებს. გულისრევის, ღებინებისა და დიარეის დროს ბავშვმა შეიძლება საკვების მიღება თავადაც შეზღუდოს.

ზოგჯერ მადის დაქვეითება დაავადების მიმდინარეობის მხოლოდ ერთი ნაწილია. თუ ბავშვი ჩვეულებრივად სვამს, შარდავს, კონტაქტურია და მისი საერთო მდგომარეობა დამაკმაყოფილებელია, რამდენიმე კვებაზე უარი თავისთავად ყოველთვის საგანგაშო არ არის. თუმცა, თუ საკვებთან ერთად სითხეზეც უარს ამბობს, შარდვა შეუმცირდა ან უჩვეულოდ მოდუნებულია, საჭიროა უფრო ყურადღებით შეფასება.

მნიშვნელოვანია ბავშვის ასაკის გათვალისწინებაც. ჩვილებში, განსაკუთრებით სიცოცხლის პირველ თვეებში, კვების გაუარესება უფრო საყურადღებოა, რადგან მათ სითხისა და ენერგიის მარაგი შეზღუდული აქვთ. ასეთ ასაკში კვებაზე უარი ან ძუძუს/ფორმულის მიღების მკვეთრი შემცირება ექიმთან დროულ კონსულტაციას მოითხოვს.

სამეცნიერო და კლინიკური ანალიზი

ინფექციის დროს ორგანიზმი იმუნურ პასუხს ააქტიურებს. ამ პროცესში წარმოქმნილი ანთებითი მედიატორები გავლენას ახდენს ტვინის იმ უბნებზე, რომლებიც მადასა და კვებით ქცევას არეგულირებს. ამასთან, ცხელება, ტკივილი, დაღლილობა და ცხვირით სუნთქვის გაძნელება ბავშვს საკვების მიღების სურვილს უმცირებს.

ეს ცვლილებები ავადმყოფობის პერიოდში შეიძლება დროებითი იყოს. როგორც კი ინფექციის სიმპტომები მცირდება და ბავშვი თავს უკეთ გრძნობს, მადა, როგორც წესი, თანდათან უბრუნდება. ამიტომ მშობელმა არ უნდა ივარაუდოს, რომ ერთი ან ორი დღის განმავლობაში ჩვეულებრივზე ნაკლები საკვების მიღება აუცილებლად კვებით დეფიციტს გამოიწვევს.

თუმცა, ავადმყოფობის დროს კვების სრულად შეწყვეტა მიზანშეწონილი არ არის. ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის რეკომენდაციები ითვალისწინებს სითხის მიღების გაზრდას და ბავშვისთვის რბილი, მრავალფეროვანი, მისთვის სასურველი საკვების შეთავაზებას. თუ ბავშვი ცოტას ჭამს, უმჯობესია მცირე ულუფები უფრო ხშირად შევთავაზოთ [1].

რატომ არის სითხე განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი?

ცხელებისას ორგანიზმი მეტ სითხეს კარგავს. დანაკარგი განსაკუთრებით იზრდება ღებინებისა და დიარეის დროს. თუ მიღებული სითხე დანაკარგს ვერ ანაზღაურებს, შეიძლება განვითარდეს გაუწყლოება. ბავშვებში ეს მდგომარეობა ზოგჯერ სწრაფად პროგრესირებს.

თუ ბავშვს მხოლოდ გაციების ან ცხელების გამო მადა შეუმცირდა, მაგრამ სითხეს ჩვეულებრივ იღებს და გაუწყლოების ნიშნები არ აქვს, სპეციალური ელექტროლიტური ხსნარის მიცემა, როგორც წესი, საჭირო არ არის. შესთავაზეთ მისთვის ასაკის შესაბამისი ჩვეულებრივი სითხეები და გააგრძელეთ ძუძუთი ან ხელოვნური კვება.

როდის არის საჭირო ორალური რეჰიდრატაციის ხსნარი?

ღებინებისა და დიარეის დროს ბავშვმა შეიძლება დაკარგოს არა მხოლოდ წყალი, არამედ ორგანიზმისთვის აუცილებელი მარილებიც — ელექტროლიტები. ასეთ შემთხვევებში ექიმმა ან ფარმაცევტმა შეიძლება გირჩიოთ ორალური რეჰიდრატაციის ხსნარი. ის შეიცავს წყალს, გლუკოზასა და ელექტროლიტებს განსაზღვრული თანაფარდობით და ხელს უწყობს დაკარგული სითხისა და მარილების შევსებას [2,3].

მისი გამოყენებისას მნიშვნელოვანია რამდენიმე წესი:

გამოიყენეთ აფთიაქში შეძენილი, ბავშვებისთვის განკუთვნილი ორალური რეჰიდრატაციის ფხვნილი ან მზა ხსნარი.

ფხვნილი გახსენით ზუსტად შეფუთვაზე მითითებული წყლის რაოდენობით. არ დაამატოთ მეტი ან ნაკლები წყალი, შაქარი, მარილი, წვენი ან სხვა ინგრედიენტი.

ხსნარი ბავშვს შესთავაზეთ მცირე ულუფებით და ხშირად. თუ ერთბაშად დიდი რაოდენობით დალევა უჭირს, მიეცით კოვზით ან პატარა ყლუპებით.

თუ ბავშვმა დალევის შემდეგ აღებინა, მცირე ხნით შეაჩერეთ მიცემა და შემდეგ განაახლეთ უფრო ნელა, მცირე რაოდენობით.

თუ ბავშვი ხსნარს მუდმივად აღებინებს ან საერთოდ ვერ სვამს, საჭიროა სამედიცინო დახმარება.

მომზადებული ხსნარი შეინახეთ შეფუთვაზე მითითებული წესით და ვადის გასვლის შემდეგ არ გამოიყენოთ.

გაუწყლოებისას საჭირო ხსნარის რაოდენობა ბავშვის წონისა და მდგომარეობის მიხედვით განისაზღვრება. ამიტომ მშობელმა არ უნდა გამოიყენოს უნივერსალური დოზა ყველა ასაკისა და წონის ბავშვისთვის. კლინიკური გაუწყლოებისას მკურნალობის გეგმა და სითხის რაოდენობა ექიმმა უნდა განსაზღვროს [2].

ძუძუთი და ხელოვნური კვება

ძუძუთი კვება ავადმყოფობის დროს უნდა გაგრძელდეს. თუ ბავშვს ერთ ჯერზე ბევრი რძის მიღება უჭირს, ძუძუ უფრო ხშირად და მცირე პერიოდებით შესთავაზეთ.

ხელოვნურ კვებაზე მყოფ ჩვილს ფორმულა ჩვეულებრივი კონცენტრაციით უნდა მოუმზადოთ. მისი ზედმეტად განზავება ან კონცენტრაციის შეცვლა ექიმის მითითების გარეშე დაუშვებელია. ღებინებისა და დიარეის დროს კვების რეჟიმის შეცვლის საჭიროება ბავშვის მდგომარეობის მიხედვით უნდა შეფასდეს [3,4].

როგორი საკვები შევთავაზოთ?

ავადმყოფობის დროს სასურველია მარტივად მისაღები, რბილი და ბავშვისთვის ნაცნობი საკვები. მაგალითად:

ბოსტნეულის ან ქათმის მსუბუქი სუპი;

ფაფა და კარგად მოხარშული მარცვლეული;

მაწონი ან იოგურტი, თუ ბავშვი ჩვეულებრივად იღებს რძის პროდუქტებს;

ბანანი და სხვა რბილი ხილი;

კარტოფილის ან სხვა ბოსტნეულის პიურე;

კვერცხი და სხვა ცილოვანი საკვები, თუ ბავშვს მათი მიღება არ უჭირს.

ეს ჩამონათვალი სავალდებულო მენიუ არ არის. საკვების შერჩევა უნდა შეესაბამებოდეს ბავშვის ასაკს, ალერგიებს, დაავადების სიმპტომებსა და ჩვეულ კვებით ჩვევებს. ყელის ტკივილის ან პირის ღრუს წყლულების დროს განსაკუთრებით სასარგებლოა რბილი, არა ცხარე და არა მჟავე საკვები [1].

თუ ბავშვს გულისრევა აქვს, დიდი ულუფის შეთავაზებამ შეიძლება დისკომფორტი გაუძლიეროს. ასეთ დროს მცირე რაოდენობით სითხისა და საკვების ხშირი შეთავაზება უფრო პრაქტიკულია.

რატომ არ უნდა დავაძალოთ ბავშვს ჭამა?

საკვების იძულებით მიწოდება ხშირად ზრდის ბავშვის წინააღმდეგობას და კვების პროცესს სტრესულ გამოცდილებად აქცევს. უმჯობესია, მშობელმა საკვები მშვიდად შესთავაზოს, მისცეს არჩევანის შესაძლებლობა და მცირე ულუფებით კვება სცადოს. თუ ბავშვი უარს ამბობს, გარკვეული დროის შემდეგ შეთავაზება შეიძლება განმეორდეს.

მნიშვნელოვანია, კვება არ იქცეს დასჯის, მუქარის ან დაპირებების საშუალებად. ავადმყოფობის პერიოდში ბავშვის მოთხოვნილებები იცვლება და მშობლის მიზანი მისი მხარდაჭერაა, არა ჩვეულებრივი ულუფის ნებისმიერ ფასად მიღწევა.

სტატისტიკა და მტკიცებულებები

ბავშვებში ავადმყოფობის დროს მადის დაქვეითების გავრცელების შესახებ ერთიანი მაჩვენებელი ყველა ინფექციისა და ასაკობრივი ჯგუფისთვის არ არსებობს. მიზეზი ისაა, რომ მადა სხვადასხვა დაავადების, სიმპტომების სიმძიმისა და ბავშვის ასაკის მიხედვით განსხვავებულად იცვლება.

კლინიკური რეკომენდაციები უფრო მეტად ყურადღებას ამახვილებს არა საკვების ზუსტ რაოდენობაზე, არამედ ბავშვის სითხის მიღებაზე, შარდვის სიხშირეზე, აქტიურობასა და საერთო მდგომარეობაზე. ამერიკის პედიატრიის აკადემიის საინფორმაციო რესურსიც აღნიშნავს, რომ ავადმყოფობის დროს მყარი საკვების შემცირებული მიღება ხშირად მოსალოდნელია, მაშინ როდესაც სითხის არასაკმარისი მიღება უფრო საყურადღებოა [5].

გაუწყლოების შესაძლო ნიშნებია:

პირის ღრუსა და ტუჩების სიმშრალე;

შარდვის შემცირება ან ჩვეულებრივზე ნაკლები სველი საფენი;

ტირილისას ცრემლების არარსებობა;

ჩაცვენილი თვალები;

უჩვეულო მოდუნება ან გაღიზიანება;

ჩვილებში — ყიფლიბანდის ჩაცვენა.

ეს ნიშნები ყოველთვის ერთდროულად არ ვლინდება. მათი არსებობისას საჭიროა ბავშვის მდგომარეობის შეფასება და შესაბამისი სამედიცინო რჩევის მიღება [2,3].

საერთაშორისო გამოცდილება

ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაციის ბავშვთა ავადმყოფობის მართვის რეკომენდაციები მშობლებს ურჩევს, დიარეის დროს გაზარდონ სითხის შეთავაზება, გააგრძელონ ძუძუთი კვება და საჭიროების შემთხვევაში გამოიყენონ ორალური რეჰიდრატაციის ხსნარი. ხსნარი უნდა მიეცეს მცირე ულუფებითა და ხშირად. ღებინების შემთხვევაში მისი მიწოდება შეიძლება უფრო ნელა განახლდეს [1,2].

დიდი ბრიტანეთის ჯანმრთელობისა და კლინიკური სრულყოფის ეროვნული ინსტიტუტის რეკომენდაციით, კლინიკური გაუწყლოების დროს ბავშვებში გამოიყენება დაბალი ოსმოლარობის ორალური რეჰიდრატაციის ხსნარი. მისი რაოდენობა ბავშვის წონისა და მდგომარეობის მიხედვით განისაზღვრება, ხოლო მიღება ოთხსაათიან პერიოდში მცირე და ხშირ ულუფებად ხდება. ამ პროცესში ძუძუთი კვება გრძელდება. თუ ბავშვი ხსნარს ვერ იღებს ან მუდმივად აღებინებს, საჭიროა სამედიცინო შეფასება [2].

დიდი ბრიტანეთის ჯანმრთელობის ეროვნული სამსახური მშობლებს ურჩევს, გააგრძელონ ძუძუთი და ხელოვნური კვება, ფორმულა ჩვეულებრივი კონცენტრაციით მოამზადონ და დიარეის დროს მოერიდონ ხილის წვენებსა და გაზიან სასმელებს, რადგან მათ შეიძლება დიარეა გააუარესონ [3].

ეს რეკომენდაციები საერთო პრინციპზე თანხმდება: სითხის შევსება უნდა შეესაბამებოდეს ბავშვის მდგომარეობას, ხოლო კლინიკური გაუწყლოების მკურნალობა მხოლოდ ზოგადი შინაური რჩევებით არ უნდა შემოიფარგლოს.

საქართველოს კონტექსტი

საქართველოში მშობლებისთვის მნიშვნელოვანია, ერთმანეთისგან განასხვაონ დროებითი უმადობა და მდგომარეობა, როდესაც ბავშვს სამედიცინო შეფასება სჭირდება. განსაკუთრებით საყურადღებოა ჩვილები, მცირეწლოვანი ბავშვები და ისინი, ვისაც თანმხლები ქრონიკული დაავადება აქვს.

ოჯახმა უნდა იცოდეს, რომ ავადმყოფობის დროს ბავშვის კვების მთავარი საზომი მხოლოდ მიღებული საკვების რაოდენობა არ არის. მნიშვნელოვანია სითხის მიღება, შარდვა, აქტიურობა, სუნთქვა და ცნობიერების მდგომარეობა. თუ მშობელს ეჭვი აქვს გაუწყლოებაზე ან ბავშვის მდგომარეობა უარესდება, საჭიროა პედიატრთან დაკავშირება.

ორალური რეჰიდრატაციის ფხვნილის შეძენისას ყურადღება უნდა მიექცეს მის დანიშნულებას, შემადგენლობას, შეფუთვაზე მითითებულ მომზადების წესსა და ვარგისიანობის ვადას. სხვადასხვა პროდუქტის გახსნისა და შენახვის წესები შეიძლება განსხვავდებოდეს. არ არის რეკომენდებული ხსნარის თვითნებურად მომზადება წყლის, მარილისა და შაქრის შემთხვევითი რაოდენობებით.

საზოგადოებრივი ჯანდაცვის თვალსაზრისით, მშობლების ინფორმირება უნდა ეფუძნებოდეს სანდო სამედიცინო რეკომენდაციებს. ამ მიმართულებით მნიშვნელოვანია როგორც SheniEkimi.ge-ზე განთავსებული ჯანმრთელობის შესახებ სანდო ინფორმაცია, ისე Publichealth.ge-ის საზოგადოებრივი ჯანმრთელობის რესურსები. სამედიცინო ცოდნისა და ხარისხის საკითხებზე აკადემიური ინფორმაციის მოძიება შესაძლებელია საქართველოს სამედიცინო ჟურნალშიც, ხოლო ხარისხისა და სტანდარტების მიმართულებით — Certificate.ge-ზე.

მითები და რეალობა

მითი: თუ ბავშვმა ავადმყოფობის დროს არ ჭამა, ძალით უნდა ვაჭამოთ.

რეალობა: საკვების იძულება საჭირო არ არის. უმჯობესია მცირე ულუფების მშვიდად შეთავაზება და სითხის მიღებაზე ყურადღების გამახვილება.

მითი: ავადმყოფობის დროს ბავშვმა აუცილებლად უნდა მიიღოს ჩვეულებრივი რაოდენობის საკვები.

რეალობა: დროებითი უმადობა ხშირია. თუ ბავშვი სითხეს იღებს და გაუწყლოების ნიშნები არ აქვს, მყარი საკვების მცირე რაოდენობით მიღება ყოველთვის საგანგაშო არ არის.

მითი: ნებისმიერი უმადობის დროს ბავშვს ელექტროლიტური ხსნარი სჭირდება.

რეალობა: სპეციალური ორალური რეჰიდრატაციის ხსნარი ყველა გაციების ან მადის დაქვეითების დროს საჭირო არ არის. ის განსაკუთრებით გამოიყენება ღებინებისა და დიარეის შედეგად დაკარგული სითხისა და ელექტროლიტების შესავსებად, განსაკუთრებით გაუწყლოების რისკის ან ნიშნების არსებობისას.

მითი: წვენი და ტკბილი გაზიანი სასმელი გაუწყლოების საუკეთესო საშუალებაა.

რეალობა: დიარეის დროს ხილის წვენმა და გაზიანმა სასმელმა შეიძლება მდგომარეობა გააუარესოს. გაუწყლოებისას უპირატესობა ენიჭება სპეციალურ ორალური რეჰიდრატაციის ხსნარს, ხოლო მისი საჭიროება და რაოდენობა ბავშვის მდგომარეობის მიხედვით უნდა განისაზღვროს [2,3].

მითი: ორალური რეჰიდრატაციის ხსნარი შეიძლება თვითნებურად განზავდეს ან უფრო კონცენტრირებული მომზადდეს.

რეალობა: ფხვნილი უნდა გაიხსნას ზუსტად შეფუთვაზე მითითებული წყლის მოცულობით. კონცენტრაციის შეცვლამ შეიძლება ორგანიზმში წყლისა და მარილების ბალანსი დაარღვიოს.

მითი: ავადმყოფობის შემდეგ ბავშვს მაშინვე უნდა დაუბრუნდეს მადა.

რეალობა: მადის აღდგენას შეიძლება გარკვეული დრო დასჭირდეს. კვების ჩვეულ რეჟიმზე დაბრუნება თანდათან უნდა მოხდეს. თუ უმადობა გრძელდება ან ბავშვის წონა იკლებს, საჭიროა პედიატრის შეფასება.

დასკვნა — საზოგადოებრივი ჯანდაცვის პერსპექტივით

ბავშვის ავადმყოფობის დროს მადის დაქვეითება ხშირად დროებითი და მოსალოდნელი მოვლენაა. მშობლისთვის ყველაზე მნიშვნელოვანი ამოცანაა სითხის მიღების უზრუნველყოფა, ასაკის შესაბამისი კვების გაგრძელება და ბავშვის საერთო მდგომარეობის დაკვირვება.

საკვები უნდა შევთავაზოთ მცირე ულუფებით, მშვიდ გარემოში და ბავშვის სურვილის გათვალისწინებით. ძალდატანება საჭირო არ არის. გამოჯანმრთელების შემდეგ მადა, როგორც წესი, თანდათან აღდგება, ხოლო კვების რეჟიმი ჩვეულ მდგომარეობას უბრუნდება.

ღებინებისა და დიარეის დროს ყურადღება უნდა მიექცეს სითხისა და ელექტროლიტების დანაკარგს. საჭიროების შემთხვევაში გამოიყენება ორალური რეჰიდრატაციის ხსნარი, რომელიც ზუსტად ინსტრუქციის შესაბამისად უნდა მომზადდეს. მისი რაოდენობა ბავშვის ასაკის, წონისა და მდგომარეობის მიხედვით განისაზღვრება.

სითხის მიღების შემცირება, შარდვის გაუარესება, უჩვეულო მოდუნება, სუნთქვის გაძნელება და სხვა საგანგაშო ნიშნები არ უნდა მივაწეროთ მხოლოდ უმადობას. ასეთ შემთხვევებში აუცილებელია დროული სამედიცინო შეფასება. სწორი ინფორმირება და ბავშვის მდგომარეობაზე დაკვირვება ხელს უწყობს როგორც უსაფრთხო შინ მოვლას, ისე გართულებების დროულ ამოცნობას.

წყაროები

World Health Organization. Guiding Principles for Complementary Feeding of the Breastfed Child. Geneva: WHO; 2003. WHO-ის დოკუმენტი

National Institute for Health and Care Excellence. Diarrhoea and vomiting caused by gastroenteritis in under 5s: diagnosis and management. NICE Guideline CG84. რეკომენდაციები

NHS. Diarrhoea and vomiting. ხელმისაწვდომია აქ

NHS. High temperature (fever) in children. ხელმისაწვდომია აქ

American Academy of Pediatrics. Symptom Checker: Fluid Intake Decreased. HealthyChildren.org. ხელმისაწვდომია აქ

მასალის შესახებპირველწყარო: შენი ექიმი ↗

მასალა მიღებულია მითითებული წყაროდან. ავტომატური შეგროვება ფაქტების დამოუკიდებელ გადამოწმებას არ ნიშნავს. news.ge-ის მუშაობის პრინციპებს გაეცანი პროექტის შესახებ გვერდზე.

რა გრძნობა დაგიტოვა ამ ამბავმა?

კომენტარები

კომენტარები იტვირთება…

გააგრძელე ნაკადშიდღის ამბები ერთი თითის მოსმით

შემდეგი ამბავი

სხვადასხვა ·
რატომ ოფლიანობს ბავშვი ძილის დროს? – მიზეზები, შესაძლო დაავადებები და უსაფრთხო ძილის წესებიწაიკითხე

მსგავსი და უახლესი ამბები