სად და როდის აღმოაჩინეს მსოფლიოში ყველაზე დიდი განძი, რომლის სრული ღირებულება შეუფასებელია?

კა­ცობ­რი­ო­ბის ის­ტო­რი­ა­ში ოფი­ცი­ა­ლუ­რად აღ­მო­ჩე­ნილ და დო­კუ­მენ­ტი­რე­ბულ ყვე­ლა­ზე დიდ გან­ძად მიჩ­ნე­უ­ლია ინ­დო­ეთ­ში, კე­რა­ლას შტატ­ში მდე­ბა­რე შრი პად­მა­ნამ­ბჰას­ვა­მის (Sree Padmanabhaswamy) ტა­ძარ­ში 2011 წელს მიკ­ვლე­უ­ლი სა­გან­ძუ­რი.

ტაძ­რის ის­ტო­რია სა­უ­კუ­ნე­ებს ით­ვლის და მოხ­სე­ნი­ე­ბუ­ლია ძველ ინ­დურ ტექ­სტებ­ში (პუ­რა­ნებ­ში). მისი თა­ნა­მედ­რო­ვე იერ­სა­ხე ძი­რი­თა­დად XVIII სა­უ­კუ­ნეს უკავ­შირ­დე­ბა, რო­დე­საც ტრა­ვან­კო­რის (Travancore) სა­მე­ფოს მმარ­თველ­მა, მარ­ტან­და ვარ­მამ, ტა­ძა­რი სრუ­ლად გა­ნა­ახ­ლა. 1750 წელს მან მთე­ლი თა­ვი­სი სა­მე­ფო ღვთა­ე­ბა პად­მა­ნა­ბ­ჰას­ვა­მის მი­უ­ძღვნა და გა­მო­ა­ცხა­და, რომ სა­მე­ფო ოჯა­ხი ამი­ე­რი­დან ღვთა­ე­ბის "მსა­ხუ­რი“ (Padmanabha Dasa) იქ­ნე­ბო­და.

არ­ქი­ტექ­ტუ­რუ­ლად ტა­ძა­რი ჩე­რა­სა და დრა­ვი­დუ­ლი სტი­ლის იშ­ვი­ა­თი შერ­წყმაა: მას აქვს 7-სარ­თუ­ლი­ა­ნი გრან­დი­ო­ზუ­ლი კოშ­კი (გო­პუ­რა­მი), ასო­ბით ჩუ­ქურ­თმი­ა­ნი სვე­ტი და წმინ­და ტბო­რი.

• უდი­დე­სი აღ­მო­ჩე­ნის ძი­რი­თა­დი დე­ტა­ლე­ბი:

2011 წლამ­დე ტა­ძა­რი ცნო­ბი­ლი იყო მხო­ლოდ თა­ვი­სი რე­ლი­გი­უ­რი და ის­ტო­რი­უ­ლი მნიშ­ვნე­ლო­ბით, თუმ­ცა ყვე­ლა­ფე­რი შე­იც­ვა­ლა, რო­დე­საც ინ­დო­ე­თის უზე­ნა­ეს­მა სა­სა­მარ­თლომ ტაძ­რის სა­ცა­ვე­ბის ინ­ვენ­ტა­რი­ზა­ცი­ის ბრძა­ნე­ბა გას­ცა.

ტაძ­რის მი­წის­ქვე­შეთ­ში აღ­მოჩ­ნდა 6 ძი­რი­თა­დი სა­ცა­ვი (სა­ი­დუმ­ლო ოთა­ხი), რომ­ლებ­საც პი­რო­ბი­თად სა­ხე­ლად A, B, C, D, E და F ასო­ე­ბი მი­ა­ნი­ჭეს:

სა­ცა­ვებ­ში იყო ტო­ნო­ბით ოქ­როს ზო­დე­ბი, ათა­სო­ბით ან­ტიკ­ვა­რუ­ლი ოქ­როს მო­ნე­ტა (რო­მა­უ­ლი, შუა სა­უ­კუ­ნე­ე­ბის პე­რი­ო­დი­სა და ნა­პო­ლე­ო­ნის დრო­ინ­დე­ლი), უძ­ვე­ლე­სი მმარ­თვე­ლე­ბის მიერ შე­წი­რუ­ლი სუფ­თა ოქ­როს გვირ­გვი­ნე­ბი, ძვირ­ფა­სი ქვე­ბით (ალ­მა­სე­ბით, ზურ­მუხ­ტე­ბით, ია­გუნ­დე­ბით) მო­ოჭ­ვი­ლი 5.5-მეტ­რი­ა­ნი ოქ­როს ჯაჭ­ვე­ბი, ღვთა­ე­ბის უზარ­მა­ზა­რი ოქ­როს ქან­და­კე­ბე­ბი და უთ­ვა­ლა­ვი სა­ი­უ­ვე­ლი­რო ნა­კე­თო­ბა.

სა­ძირ­კველ­ში ნა­პოვ­ნი სამ­კა­უ­ლე­ბი­სა და ძვირ­ფა­სე­უ­ლო­ბის სა­ბაზ­რო ღი­რე­ბუ­ლე­ბამ სა­წყის ეტაპ­ზე 22 მი­ლი­არ­დი აშშ დო­ლა­რი შე­ად­გი­ნა, თუმ­ცა ის­ტო­რი­კო­სე­ბის და ექ­სპერ­ტე­ბის თქმით, რო­გორც უძ­ვე­ლე­სი არ­ტე­ფაქ­ტე­ბი­სა და ან­ტიკ­ვა­რი­ა­ტის კო­ლექ­ცი­ას, მისი რე­ა­ლუ­რი კულ­ტუ­რუ­ლი და ის­ტო­რი­უ­ლი ფასი რამ­დენ­ჯერ­მე მე­ტია. სა­ინ­ტე­რე­სოა ისიც, რომ ერთ-ერთი მთა­ვა­რი მი­წის­ქვე­შა სარ­და­ფი (ცნო­ბი­ლი, რო­გორც "სა­ცა­ვი B“) სიფრ­თხი­ლის მიზ­ნით, დღემ­დე ბო­ლომ­დე გახ­სნი­ლი არ არის.

• რა ნა­ხეს სა­ცა­ვებ­ში?

რო­დე­საც სა­ცა­ვე­ბის გახ­სნის ბრძა­ნე­ბა ინ­დო­ე­თის უზე­ნა­ეს­მა სა­სა­მარ­თლომ გას­ცა მას შემ­დეგ, გაჩ­ნდა კი­თხვე­ბი ტაძ­რის მე­ნე­ჯმენ­ტი­სა და უსაფრ­თხო­ე­ბის შე­სა­ხებ. შე­ის­წავ­ლეს ექ­ვსი ძი­რი­თა­დი მი­წის­ქვე­შა სა­ცა­ვი­დან ხუთი (აღ­ნიშ­ნუ­ლი ასო­ე­ბით: A, C, D, E, F).

ყვე­ლა­ზე მეტი გან­ძი მთა­ვარ, A სა­ცავ­ში აღ­მოჩ­ნდა, სა­დაც წარ­მოდ­გე­ნი­ლი იყო სა­უ­კუ­ნე­ე­ბის გან­მავ­ლო­ბა­ში მე­ფე­ე­ბის, მორ­წმუ­ნე­ე­ბი­სა და სხვა­დას­ხვა დი­ნას­ტი­ე­ბის მიერ შე­წი­რუ­ლი უნი­კა­ლუ­რი ნივ­თე­ბი:

• ოქ­როს ქან­და­კე­ბე­ბი და ნა­კე­თო­ბე­ბი - მათ შო­რის გა­მო­ირ­ჩე­ვა ღვთა­ე­ბა ვიშ­ნუს სუფ­თა ოქ­როს 1.2-მეტ­რი­ა­ნი ფი­გუ­რა, რო­მე­ლიც ინ­კრუს­ტი­რე­ბუ­ლია ბრი­ლი­ან­ტე­ბი­თა და სხვა ძვირ­ფა­სი ქვე­ბით.
• სა­მე­ფო ტახ­ტე­ბი და ატ­რი­ბუ­ტი­კა - სუფ­თა ოქ­როს­გან დამ­ზა­დე­ბუ­ლი ტახ­ტე­ბი ძვირ­ფა­სი ქვე­ბით, აგ­რეთ­ვე მრა­ვა­ლი კი­ლოგ­რა­მი­ა­ნი ოქ­როს გვირ­გვი­ნე­ბი, სა­მო­სი და ცე­რე­მო­ნი­ა­ლუ­რი სამ­კა­უ­ლე­ბი.
• ძვე­ლე­ბუ­რი მო­ნე­ტე­ბი - მსოფ­ლი­ოს სხვა­დას­ხვა კუ­თხი­დან შე­მო­სუ­ლი უზარ­მა­ზა­რი კო­ლექ­ცია - მათ შო­რის რო­მა­უ­ლი, ნა­პო­ლე­ო­ნის დრო­ინ­დე­ლი და შუა სა­უ­კუ­ნე­ე­ბის ოქ­როს მო­ნე­ტე­ბი.
• ძვირ­ფა­სი ქვე­ბი - ტომ­რე­ბით აღ­მო­ჩე­ნი­ლი ბრი­ლი­ან­ტე­ბი, ზურ­მუხ­ტე­ბი, სა­ფი­რო­ნე­ბი და ლა­ლე­ბი, აგ­რეთ­ვე ოქ­როს­გან დამ­ზა­დე­ბუ­ლი ხილი (ქო­ქო­სის ნა­ჭუ­ჭე­ბი ოქ­რო­სა და ძვირ­ფა­სი ქვე­ბის ინ­კრუს­ტა­ცი­ით).

• იდუ­მა­ლი "B სა­ცა­ვი" (Vault B)

გან­სა­კუთ­რე­ბუ­ლი ყუ­რა­დღე­ბა ეთ­მო­ბა მეშ­ვი­დე, B სა­ცავს, რო­მე­ლიც 2011 წელს არ გახ­სნი­ლა.

მას­თან და­კავ­ში­რე­ბუ­ლია მრა­ვა­ლი ლე­გენ­და და მის­ტი­კუ­რი ის­ტო­რია. ად­გი­ლობ­რი­ვი ტრა­დი­ცი­ი­სა და ტაძ­რის მცვე­ლე­ბის რწმე­ნით, კარი და­ცუ­ლია სპე­ცი­ა­ლუ­რი მანტრე­ბი­თა და ე.წ. "ნა­გა­ბანდჰა­მის“ ("გვე­ლე­ბის ბეჭ­დის") სიმ­ბო­ლო­ე­ბით.

ამ­ბო­ბენ, რომ სა­ცა­ვის გახ­სნამ შე­საძ­ლოა, რე­გი­ონს უბე­დუ­რე­ბა და კა­ტას­ტრო­ფა მო­უ­ტა­ნოს, რის გა­მოც სა­მე­ფო ოჯახ­მა და სა­სა­მარ­თლომ მისი ხელ­შე­უ­ხებ­ლო­ბის გა­და­წყვე­ტი­ლე­ბა მი­ი­ღეს. ამ­დე­ნად მისი გახ­სნა რე­ლი­გი­უ­რი და სუ­ლი­ე­რი მი­ზე­ზე­ბის გამო შე­ჩერ­და.

ეს გან­ძი წარ­მო­ად­გენს არა მხო­ლოდ მა­ტე­რი­ა­ლურ სიმ­დიდ­რეს, არა­მედ ინ­დო­ე­თის მრა­ვალ­სა­უ­კუ­ნო­ვა­ნი კულ­ტუ­რუ­ლი და სუ­ლი­ე­რი მემ­კვიდ­რე­ო­ბის უნი­კა­ლურ არ­ქივს.

• სხვა მას­შტა­ბუ­რი გან­ძე­ბი ის­ტო­რი­ა­ში:

თუ არ ჩავ­თვლით რე­ლი­გი­ურ ტაძ­რებ­ში სა­უ­კუ­ნე­ე­ბის გან­მავ­ლო­ბა­ში დაგ­რო­ვილ სიმ­დიდ­რეს, ის­ტო­რი­ა­ში ცნო­ბი­ლია სხვა ტი­პის მას­შტა­ბუ­რი აღ­მო­ჩე­ნე­ბია:

• ჩა­ძი­რუ­ლი გე­მე­ბის გან­ძე­ბი (მა­გა­ლი­თად, ეს­პა­ნუ­რი გა­ლე­ო­ნი "სან ხოსე“) - კა­რი­ბის ზღვა­ში ჩა­ძი­რუ­ლი ეს­პა­ნუ­რი ხო­მალ­დი, რო­მე­ლიც მე-18 სა­უ­კუ­ნის და­სა­წყის­ში ტო­ნო­ბით ოქ­როს, ვერ­ცხლსა და ძვირ­ფას ქვებს ატა­რებ­და, ზო­გა­დად მიჩ­ნე­უ­ლია წყალ­ქვეშ და­კარ­გულ ყვე­ლა­ზე ძვი­რად ღი­რე­ბულ გან­ძად (მისი ამო­ღე­ბა ეტა­პობ­რი­ვად მიმ­დი­ნა­რე­ობს).
• არ­ქე­ო­ლო­გი­უ­რი სა­გან­ძუ­რი (რო­გო­რი­ცაა კუ­ერ­დე­ი­ლის ვი­კინ­გე­ბის გან­ძი დიდ ბრი­ტა­ნეთ­ში ან სტე­ფორდში­რის ან­გლო-საქ­სო­ნუ­რი გან­ძი): მი­უ­ხე­და­ვად იმი­სა, რომ ისი­ნი მი­ლი­ო­ნო­ბით დო­ლა­რად არის შე­ფა­სე­ბუ­ლი, მას­შტა­ბე­ბი­თა და ღი­რე­ბუ­ლე­ბით პად­მა­ნამ­ბჰას­ვა­მის ტაძ­რის სიმ­დიდ­რეს­თან ახ­ლო­საც ვერ მივა.