ზღვაში კოლხეთის ეროვნული პარკის მკაცრი დაცვის ზონა კორიდორით ორ ნაწილად გაყვეს
მთავრობის დადგენილებით, კოლხეთის ეროვნული პარკის მკაცრი დაცვის ზონა შავ ზღვაში 593 ჰექტარიანი კორიდორით ორად გაიყო, რამაც თევზსაჭერ სეინერებს გადაადგილების უფლება მისცა. ექსპერტ მამუკა გვილავას თქმით, გადაწყვეტილება საზოგადოებასთან შეუთანხმებლად მიიღეს და ეკოსისტემას საფრთხეს უქმნის.

ტერიტორია შავ ზღვაში, რომელიც მკაცრი დაცვის ზონაა, „ოცნების“ მთავრობამ გაცილებით სუსტი დაცვის მქონე ტერიტორიით [ერთგვარი კორიდორით] ორ ნაწილად გაყო.
ეს დაცული ტერიტორია ზღვაში კოლხეთის ეროვნული პარკის საზღვრებშია. შესაბამისად, 593 ჰექტარით შემცირდა მკაცრი დაცვის ზონა ზღვაში, რომელიც მდინარეების: რიონისა და ხობის შესართავებს შორის მდებარეობს.
გარემოს დაცვის ექსპერტის, მამუკა გვილავას განცხადებით, ეს არის ეკოსიტემის [თევზები, დელფინები და სხვ.] მოსვენების საერთაშორისო მნიშვნელობის დაცული ტერიტორია საქართველოში, რომელსაც რამსარის კონვენცია იცავს და მისი ასე, საზოგადოებასთან და დაინტერესებულ პირებთან შეუთანხმებლად „ჭრა-კერვა“ არ უნდა ხდებოდეს.
„ოცნების“ პრემიერის, ირაკლი კობახიძის მიერ ხელმოწერილი, 2026 წლის 6 ნოემბრის დადგენილებით, ცვლილება შევიდა 2019 წელს დამტკიცებულ „კოლხეთის ეროვნული პარკისა და კაცობურის აღკვეთილის მენეჯმენტის გეგმაში“, რითაც ეროვნული პარკის საზღვრებში გაჩნდა ახალი – „მრავალმხრივი გამოყენების ტერიტორია“, რომლის ფართობი 593 ჰექტარია.
ამ დრომდე კოლხეთის ეროვნულ პარკში [როგორც სახმელეთო, ასევე საზღვაო ტერიტორიებზე] გამოყოფილი იყო მხოლოდ სამი ზონა: ბუნების მკაცრი დაცვის ზონა; ბუნების მართვადი დაცვის ზონა და ტრადიციული გამოყენების ზონა.
„მრავალმხრივი გამოყენების ტერიტორიით“ კი, როგორც აღვნიშნეთ, ზღვაში მკაცრი დაცვის ზონა გაიყო ორ ნაწილად.
ამასთან, ახალი დადგენილებით, კოლხეთის ეროვნული პარკის ბუნების მკაცრი დაცვის ზონა შემცირდა [როგორც ზღვაში, ასევე ხმელეთზე] ჯამში 605 ჰექტარით [22 927 ჰექტარიდან 22 322 ჰექტარამდე].

„მრავალმხრივი გამოყენების ტერიტორიით“ [ე.წ. კორიდორით] გაყოფილი მკაცრი დაცვის ზონა შავ ზღვაში / წყარო: მთავრობის 2026 წლის 6 ნოემბრის დადგენილება
ახალი ცვლილების მიხედვით, კოლხეთის ეროვნული პარკის მართვის გეგმაში გაჩნდა ახალი მუხლი 451, რომელიც კოლხეთის მრავალმხრივი გამოყენების ტერიტორიის სტატუსს, ფართობს, დაშვებულ და აკრძალულ საქმიანობებს ეხება.
ამ მუხლში კი აღნიშნულია, რომ „კოლხეთის მრავალმხრივი გამოყენების ტერიტორიაზე დაშვებულია 500 ტონამდე ტვირთამწეობის თევზსაჭერი წყალმცურავი საშუალების გადაადგილება არანაკლებ 4 კვანძისა და არაუმეტეს 9 კვანძის სიჩქარით“.
ამ მონაცემების მქონე „წყალმცურავი საშუალებები“, ძირითადად, თევზსაჭერი სეინერებია, რომლებსაც უფლება მიეცათ დაცული ტერიტორიის მკაცრი დაცვის ზონაში გაჭრილ ამ ახალ კორიდორში თავისუფლად გადაადგილდნენ.
ამავე მუხლში არის ერთ-ერთი პუნქტი, რომლის მიხედვითაც „კოლხეთის მრავალმხრივი გამოყენების ტერიტორიაზე მცურავი საშუალებებით გადაადგილება ხორციელდება საქართველოს მთავრობის დადგენილებით დამტკიცებული „საქართველოს ტერიტორიულ ზღვაში ნაოსნობის რეჟიმისა და ნაოსნობის წესების დადგენის შესახებ დებულების“ შესაბამისად“.
„ბათუმელები“ კომენტარისთვის მამუკა გვილავას – გარემოს დაცვის წამყვან ექსპერტს დაუკავშირდა.
აღსანიშნავია, რომ მამუკა გვილავა ერთ-ერთია, ვინც უშუალოდ იყო ჩართული თავის დროზე კოლხეთის ეროვნული პარკის შექმნაში და იყო მსოფლიო ბანკის სანაპიროს ინტეგრირებული მართვის პროექტის დირექტორი.
„ამ კორიდორის გაჭრა გაუგებარია. ასეთი რამ მნიშვნელოვან დაცულ ტერიტორიასთან დაკავშირებით, საზოგადოებასთან და დაინტერესებულ მხარეებთან შეუთანხმებლად არ უნდა ხდებოდეს.
ხომ შეიძლება ამ დარგში პროფესიონალი ადამიანისთვის დაეძახათ, მაგალითად, დაცული ტერიტორიების სამეცნიერო-საკონსულტაციო საბჭოს ფარგლებში. კოლხეთის ეროვნული პარკისთვისაც უნდა ფუნქციონირებდეს ასეთი საბჭო.
ერთხელ მაინც რომ გამოეტანათ განსახილველად, შევთანხმდებოდით ყველაფერზე. უბრალოდ, პირობებით მოხდებოდა ეს და არა ასე უპირობოდ გაჭრა და სეირნობა ამ კორიდორში, ყულევიდან ფოთამდე, რამდენიც გინდა. უნდა აგვიხსნან, თუ რატომ არის საჭირო ეს კორიდორი.
ამ დადგენილებას პარკის ადმინისტრაციის და დაცული ტერიტორიების სააგენტოს თუ სამინისტროს გარეშე ვერ მიიღებდნენ, ხომ ასეა?! ასეთ საკითხებზე მათ უნდა თქვან უარი, რადგან ეს საზღვაო დაცული ტერიტორიაა.
მე მაინც უფრო დეტალურად მინდა შევისწავლო და გავიგო, რის გამო მიიღეს ასეთი დადგენილება. ამხელა ცვლილებაა შეტანილი საზღვრების და ამ კორიდორის შესახებ ერთ წინადადებად არის მარტო მეთევზეობა… უპირობოდ არის მიცემული ეს ყველაფერი.
თუ რატომ ვამბობ უპირობოდ, შევეცდები ავხსნა.
მე საქართველოში კოორდინატორი გახლდით ლურჯი ეკონომიკის მიმართულების პროექტის, სახელწოდებით – DOORS. ეს არის ევროკავშირის „ჰორიზონტი 2020-ის“ დაფინანსებით განხორციელებული პროექტი და ჩვენ პროექტის ფარგლებში ვმართავდით საქართველოში ლურჯი ეკონომიკით დაინტერესებული მხარეების/სტეიკჰოლდერების შეხვედრებს.
უნდა გითხრათ, რომ მეთევზეობის საკითხები საქართველოსთვის უაღრესად მნიშვნელოვანი და უაღრესად ცუდად მართული დარგია.
ვთვლი, რომ საქართველო ანჩოუსის [ქაფშიის] უმდიდრესი სათევზაო არეალია. ზოგადად ითვლებოდა, რომ ეს არის დაბალი ხარისხის სარეწაო თევზის სახეობა, მაგრამ შავი ზღვის ქაფშია მსოფლიოში საუკეთესოა თავისი მახასიათებლებით და ამ დროს მსოფლიო ბაზარზე ყიდის არა საქართველო, არამედ უმეტესწილად თურქეთის გავლით. ამ რესურსით იკვებება მაღალი ღირებულების მქონე თევზი, რომელსაც ჩვენ შემდეგ სუპერმარკეტებში ვყიდულობთ, თანაც ძალიან ძვირად.
ეს არის საქართველოს უმნიშვნელოვანესი დარგი, რომელიც პრაქტიკულად გადაცემული გვაქვს მეზობელი ქვეყნის, თევზჭერისთვის. ეს დარგი საჭიროებს ყურადღებას, ისე, რომ ეს რესურსები საქართველო აითვისოს…
დისკუსიის დროს, ერთ-ერთმა მეთევზემ დაიჩივლა – ვთქვათ, ანაკლიაში თუ დისტრესში ვართ, ანუ ტალღებია, ქარია, ხუთი მილის მანძილზე ჩვენი გემით ადვილად ვერ გავალთ ღია ზღვაში, სასწრაფოდ გვიწევს პორტში დაბრუნება, რომ თავი შევაფაროთ, ამიტომ იქნებ ამ შემთხვევაში მაინც გაგვატაროთ დაცულ ტერიტორიაზეო.
მე ძალიან კარგად მესმის მეთევზეების და მეზღვაურების უსაფრთხოების საკითხი. ამიტომ პირადად ამაში პრობლემას ვერ ვხედავ, მაგრამ შემდეგ ამ ტიპის „დათმობას“ ცუდად იყენებენ. ამიტომ დარწმუნებული უნდა ვიყოთ, რომ თევზაობას ადგილი არ ექნება ამ არეალებში.
სადღაც თევზმა უნდა შეისვენოს. „სპილოვერი“ ჰქვია ამას, როცა დაცულ ტერიტორიაზე გაქვს დასვენების საშუალება ეკოსისტემისთვის. შემდეგ ეს ყველაფერი გარეთ გაედინება და იქ შეგიძლია ითევზაო, სადაც დასაშვებია.
შავ ზღვაზე შექმნილი დაცული ტერიტორიის ასე ჭრა და კერვა, მეთევზეობისთვის არის ცუდი… უკონტროლობით კოლაფსს გამოვიწვევთ ამ ეკოსისტემის. ეს ერთადერთი დასვენების ადგილია არა მარტო თევზების, არამედ დელფინების, ზღვის სხვა ძუძუმწოვრების და ასე შემდეგ“.
მამუკა გვილავას თქმით, მეთევზეების მოთხოვნა გასაგებია, მაგრამ კორიდორი უნდა გაკეთებულიყო ისეთი პირობებით, რომ ეს დაშვება არცერთ შემთხვევაში არ ყოფილიყო გამოყენებული უკანონო და არაგონივრული სარეწაო მეთევზეობისთვის დაცული ტერიტორიების ფარგლებში.
„ეს არეალი ხელშეუხებელი რომ არის, სწორედ მეთევზეობის ინტერესებს ემსახურება. ეს არის გამოსავალი მეთევზეობის კოლაფსის თავიდან აცილებისთვის. ამიტომ კონსერვაციის კუთხით მეთევზეებიც ჩვენს მხარეს უნდა იყვნენ.
არსებობს მეთევზეობის გლობალური პორტალი: Global Fishing Watch, რომელიც ხელმისაწვდომია საჯაროდ, ხდება მონიტორინგი გემების სიჩქარეების და ძალიან ადვილი დასადგენია თევზაობს თუ არა გემი.
აღნიშნულ პორტალზე სიამაყით ვაკვირდები, რომ ჩვენთან მეთევზეების გემები რკალს არტყამენ დაცულ ტერიტორიას, შიგნით არ შედიან. მაგრამ არც ისე არ არის, რომ ჩვენი [ჩვენი, თუ ძირითადად, ალბათ, თურქეთის] მეთევზეები არ არღვევენ საზღვრებს. ღამით შედიან დაცულ ტერიტორიებშიც.
ამიტომ, ჩვენ დისკუსიებისას შევთანხმდით, რომ: კი ბატონო, იყოს დაცულ ტერიტორიაზე გატარების საშუალება, ოღონდ საქართველომ მიმართოს თხოვნით Global Fishing Watch-ს და მიუერთდეს.
ქვეყანამ პილოტ-პროექტი რომ განახორციელოს Global Fishing Watch-თან, უფრო მეტი სიზუსტით დადგინდება, მეთევზეობას სად აქვს ადგილი და სად არა.
დარწმუნებული ვარ, რომ სიამოვნებით დათანხმდება Global Fishing Watch-იც, თუ საქართველოს ხელისუფლება იტყვის, რომ მზად არის პილოტ-პროექტის ქვეყნად იქცეს. არა მგონია, რომ მათ უარი გვითხრან.
თუ არა და, სხვა გზა უნდა მოვიფიქროთ მონიტორინგისთვის, რათა დავრწმუნდეთ, რომ ამ უსაფრთხოების კორიდორს თევზრეწვისთვის არ გამოიყენებენ. რომ ჩახედოთ ახლა ამ დადგენილებს, რამე მსგავსს დაინახავთ? არა! უბრალოდ, გაჭრილია კორიდორი მეთევზეებისთვის…
აქვე აღსანიშნავია, რომ აკვაკულტურის კანონი მივიღეთ, დარგისთვის, რომელიც შავ ზღვაში რეალურად არ გაგვაჩნია და მეთევზეობის კანონს არ ვიღებთ.
მესმის, რომ მეთევზეებს სჭირდებათ უსაფრთხოება, მაგრამ არის მეორე საკითხიც – რა შუაშია ყულევის ნავთობის ტერმინალის წერტილიდან ფოთის მიმართულებით კორიდორის გაჭრა? ყულევის პორტში რას აკეთებენ, ნავთობის გადაზიდვას აპირებენ თუ რას აპირებენ? სრულიად გაუგებარია და უნდა აგვიხსნან.
მე ველოდი, რომ ანაკლიიდან ფოთამდე იქნებოდა კორიდორი გაჭრილი. თან ისე, რომ არ მოუწიოს გემს შორს წასვლა, ნაპირს გამოყვეს და მიაღწიოს უსაფრთხოდ ფოთის პორტამდე. ყულევი – გაუგებარია, რაღაცას ეშმაკობენ, ამიტომ მინდა ცოტა მეტი დრო, რომ მივხვდე – რატომ ამ წერტილიდან ამ წერტილამდე…“

ყულევის ტერმინალი, ნავთობგადამამუშავებელი ქარხანა და კოლხეთის ეროვნული პარკის დაცული ტერიტორიების [ზღვისა და ხმელეთის] ნაწილი ერთ კადრში / „ბათუმელების“ ფოტო გადაღებულია 2025 წლის 2 ნოემბერს
მამუკა გვილავას თქმით, კოლხეთის ეროვნული პარკის საზღვარი [განსაკუთრებით საზღვაო] რამდენჯერმე შეცვალეს და ყველაფერი ეს გაკეთდა არამარტებულად, რადგან ეს ცვლილებები კონსერვაციის მიზნებს არ ემსახურება.
„თქვენ მკითხეთ, რამსარის კონვენციასთან თუ უნდა შეთანხმდეს ამ კორიდორის საკითხი? კი, აუცილებლად – რამსარის კონვენციაში დაცული ტერიტორიების საზღვრები ემთხვევა რამსარის ტერიტორიის საზღვარს.
თავდაპირველად, როცა მივუერთდით რამსარის კონვენციას, სხვანაირად გამოიყურებოდა საზღვარი და საქართველომ ბევრი რამ დაარღვია, ამიტომ სეკრეტარიატს მოუწია საქართველოსთან ამ საკითხის გარკვევა და ჩვენ მონტროს [კონვენციის დამრღვევთა] სიაშიც კი აღმოვჩნდით ყულევის ტერმინალის მშენებლობის გამო.
უდიდესი დარღვევა მოხდა რამსარის კონვენციის, როცა ეს ტერმინალი აშენდა.

ყულევის ტერმინალი / 2.11.2025
„სოკარს“ დაახლოებით 7 მილიონი დოლარი დაეკისრა კომპენსაცია კოლხეთის ეროვნული პარკისათვის. თვითონ პარკის შექმნა კი 3.3 მილიონი დოლარი დაჯდა: 2.2 მილიონი უპროცენტო სესხი მსოფლიო ბანკიდან და 1.3 მილიონი GEF-ის [გლობალური გარემოსდაცვითი ფონდის] გრანტი, რადგან გლობალურ ეკოსისტემურ სერვისებსაც ემსახურება ეს დაცული ტერიტორია.
რა გააკეთეს 7 მილიონ დოლარად? რეალურად კომპენსაცია არ მომხდარა. იმ ზიანზე აღარ ვამბობ, რამდენიც ტერმინალის არსებობამ დაცულ ტერიტორიას მოუტანა.
„სოკარს“, ოდესღაც იქნება, როცა გარემოსდაცვითი სამართალი იზეიმებს, მოუწევს 10-ჯერ მეტის გადახდა, რომ აალაგოს თავის ტერმინალი იქიდან, სადაც ის დალაგებულია ახლა და დაბინძურების გარდა არაფერს ქმნის.
რაც შეეხება ნავთობგადამამუშავებელ ქარხანას.
მაინტერესებს, დაცული ტერიტორიის წინ, რუსული დაფინანსებით აშენებული ნავთობგადამამუშავებელი ქარხანა ფუნქციონირებს თუ არა? და თუ არ ფუნქციონირებს, ასობით მილიონი როგორ აისახება ექსპორტში საქართველოდან? რის ხარჯზე ხდება ეს ყველაფერი? და ეს ყველაფერი „სოკართან“ არის დაკავშირებული, ნავთობის მიღება და ექსპორტი ამ არეალში მხოლოდ „სოკარის“ ტერმინალს შეუძლია.
განსაკუთრებით მინდა აღვნიშნო, რომ ევროპული სანქციების მოლოდინში ვართ ამ ტერმინალის გამო.
ამ თემაზე: ყულევის პორტი სანქცირების რისკის ქვეშ – რას ნიშნავს ეს ქვეყნისთვის?
დაცული ტერიტორიის უშუალო სიახლოვეს, რატომ ავაშენეთ ნავთობგადამამუშავებელი ქარხანა, ამაზე არავინ საუბრობს.
ეს ტერიტორია შედიოდა დაცულ ტერიტორიებში და ამოიღეს გაურკვეველი მიზეზით. სხვათა შორის „სოკარისთვის“ იყო ეს ტერიტორია ადრე გადაცემული, მან დააბრუნა უკან იმიტომ, რომ ვერ განახორციელა ინვესტიცია. ეს ინვესტიცია ახლა განახორციელა მაკა ასათიანმა და მისმა მეუღლემ? რა თქმა უნდა, ეს ასე არ არის. ალბათ შეგვიძლია საფუძვლიანი ეჭვი გვქონდეს, რომ „სოკარიც“ მონაწილეობს ან კავშირშია ამ ინვესტიციასთან.

„ბლექ სი პეტროლიუმის“ ტერიტორია [წითელი ფერით, სადაც ნავთობგადამამუშავებელ ქარხანას აშენებენ] და „ბლექ სი პეტროლიუმზე“ აღნაგობით და სარგებლობით გადაცემული ტერიტორიები [იასამნისფერი]. / ზემთ მონიშნულია „სოკარის“ საკუთრებაში არსებული ყულევის ნავთობტერმინალი / მწვანე ხაზებით კოლხეთის ეროვნული პარკის ტერიტორიაა დაშტრიხული
ამ თემაზე: რა ხდება ახლა ყულევის ნავთობგადამამუშავებელ ქარხანაში – ნავთობი რუსული კვალით
„სოკარმა“ ტერმინალი დაასრულა 2005 წელს ევროპული თანხებით. ასე რომ, ევროპული ინტერესებიც არის ყულევის ტერმინალში.
ანუ, ეს ყველაფერი არა მხოლოდ ევროპულ სანქციებთან არის დაკავშირებული, არამედ ევროპულ ბანკებთან, რომლებიც ამ ტერმინალს აფინანსებდნენ და ალბათ გარკვეული პირობებიც აქვთ, რომელიც საჯარო არ არის. მაგრამ ის, რომ აფინანსებდნენ, დარწმუნებით შემიძლია განვაცხადო.
ევროპულ ბანკებს შორის, რომლებიც ხელმძღვანელობდნენ 15 საფინანსო ინსტიტუტის სინდიცირებულ სესხს „სოკარისადმი“, უნდა დავასახელოთ ნიდერლანდების ABN Amro და საფრანგეთის BNP Paribas და Société Générale.

ნავთობგადამამუშავებელი ქარხანა უშუალოდ კოლხეთის ეროვნული პარკის ზღვაში დაცულ ტერიტორიასთან / 2.11.2025
მამუკა გვილავა კიდევ ერთ საკითხზე საუბრობს. ესაა შავი ზღვის საზღვაო კაბელი, რომლის გაყვანაც, ექსპერტის თქმით, ისე დაგეგმეს, რომ ზღვაში დაცული ტერიტორიის გადაკვეთა გარდაუვალი ხდება.
„რატომ სხვა ლოკაცია არ იძებნება საქართველოს ტერიტორიაზე, რომ განხორციელდეს ელექტროენერგიის ექსპორტი შავი ზღვის წყალქვეშა კაბელით ეროვნული პარკის საზღვაო ნაწილის გადაკვეთის გარეშე? ლოკაციის შერჩევისას, როგორც ჩანს, გადამწყვეტი ფაქტორია ენგურჰესის ენერგიის ექსპორტი და შესაბამისი ახალი ელექტროგადამცემი ხაზის მშენებლობა ენგურჰესიდან ანაკლიამდე.
ამ კაბელის გაყვანის დაფინანსებას მსოფლიო ბანკი აპირებს. მილიარდობით დოლარის მაღალპროცენტიანი ვალის აღების ვალდებულება საქართველოსთვისაა განსაზღვრული
რატომ იღებს საქართველო ამაში ვალს, როცა აზერბაიჯანული ენერგიის ექსპორტი, „მწვანე“ ენერგიის ექსპორტის განხორციელებაა დაგეგმილი ევროპაში.
ჩვენ უკვე გვაქვს მსოფლიო ბანკთან 35 მილიონზე გაფორმებული მაღალპროცენტიანი სასესხო ხელშეკრულება საზღვაო კვლევებისთვის. თუ ეს კვლევები იყო საჭირო, მისი ჩატარება 2024 წელს რატომ არ სთხოვეს რუმინულ გემს [„მარე ნიგრუმ“ – მრავალპროფილური სამეცნიერო-კვლევითი გემი], რომელიც შემოსული იყო ამ არეალში კვლევებისთვის ევროკავშირის ზემოაღნიშნული პროექტის ფარგლებში“, – ამბობს მამუკა გვილავა.
მამუკა გვილავას თქმით, მას ბევრი კითხვა აქვს კოლხეთის ეროვნულ პარკთან დაკავშირებით. ეს კითხვებია:
„მეთევზეობასთან დაკავშირებულ საკითხში, რატომ არ იყვნენ ჩართული დაინტერესებული მხარეები, რომ დაბალანსებულად გადაწყვეტილიყო ამ კორიდორის გაჭრის საკითხი?
ვის ინტერესებშია ახალი ნავთობგადამამუშავებელი ქარხანა, თუ საქართველო მხოლოდ სანქციებს უნდა ელოდოს აქედან?
როგორ ხერხდება, რომ წყალქვეშა კაბელის დაფინანსებით მსოფლიო ბანკმა, იმ ორგანიზაციამ, რომელიც დაგვეხმარა დაცული ტერიტორიის შექმნის დაფინანსებაში, თვითონვე უნდა დაარღვიოს ამ დაცული ტერიტორიების მთლიანობა?“
მასალა მიღებულია მითითებული წყაროდან. ავტომატური შეგროვება ფაქტების დამოუკიდებელ გადამოწმებას არ ნიშნავს. news.ge-ის მუშაობის პრინციპებს გაეცანი პროექტის შესახებ გვერდზე.
კომენტარები
კომენტარები იტვირთება…