ჯორჯ ბესტი და დიდების მეორე მხარე

ჯორჯ ბესტი იმ ფეხბურთელთაგანი იყო, რომელთა პოპულარობაც მოედნის ფარგლებს დიდი ხნის წინ გასცდა. 1960-იან წლებში, როდესაც ფეხბურთელებს ჯერ კიდევ არ ჰქონდათ დღევანდელი ვარსკვლავების მსგავსი საყოველთაო ცნობადობა, ბესტი უკვე მილიონობით ადამიანის ყურადღებას იპყრობდა. გრძელი თმა, გამორჩეული გარეგნობა, ჩაცმის საკუთარი სტილი და მოედანზე ნაჩვენები ოსტატობა არა მხოლოდ ფეხბურთის, არამედ იმდროინდელი პოპულარული კულტურის ერთ-ერთ ცნობილ სახედ აქცევდა. ბრიტანულმა პრესამ “მეხუთე ბითლზიც” კი შეარქვა. თუმცა ამ მეტსახელის მიღმა მხოლოდ პოპულარული ფეხბურთელი არ იდგა. ბესტი იყო ადამიანი, რომელმაც ახალგაზრდა ასაკში მიაღწია საყოველთაო აღიარებას, მაგრამ დროთა განმავლობაში აღმოაჩინა, რომ მოედანზე მოპოვებული წარმატება ცხოვრების ყველა სირთულეს ვერ აგვარებდა.

მისი კარიერა თავიდან თითქმის იდეალურად ვითარდებოდა. ბელფასტში დაბადებული ბესტი ჯერ კიდევ მოზარდი იყო, როდესაც “მანჩესტერ იუნაიტედის” ყურადღება მიიპყრო. ინგლისურ კლუბში გადასვლამ ახალგაზრდა ფეხბურთელს ახალი შესაძლებლობები გაუხსნა. მეტ ბასბის ხელმძღვანელობით სწრაფად გაიარა გზა, იმედისმომცემი სპორტსმენისგან გუნდის ერთ-ერთ მთავარ მოთამაშემდე. ბესტს ჰქონდა ის, რაც ფეხბურთში იშვიათად ერთიანდება: ტექნიკური ოსტატობა, სისწრაფე, მოულოდნელი გადაწყვეტილებების მიღების უნარი და ბურთთან ისეთი თავდაჯერებული ურთიერთობა, რომელიც მცველებს მუდმივად რთულ მდგომარეობაში აყენებდა. მას შეეძლო ერთი შეხედვით ჩაკეტილ სივრცეში გამოსავლის პოვნა, რამდენიმე მეტოქის მოტყუება და თამაშის მიმართულების შეცვლა.

1960-იანი წლების “მანჩესტერ იუნაიტედი” ინგლისური ფეხბურთის ერთ-ერთი ყველაზე საინტერესო გუნდი იყო. ჯორჯ ბესტის, ბობი ჩარლტონისა და დენის ლოუს გვერდით იმ თაობის ნაწილი გახდა, რომელმაც კლუბს ევროპულ მწვერვალზე დაბრუნების შესაძლებლობა მისცა. 1968 წელს “იუნაიტედმა” ევროპის ჩემპიონთა თასი მოიგო, ფინალში ლისაბონის “ბენფიკა” დამატებით დროში დაამარცხა, ბესტმა კი გადამწყვეტი მატჩში ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი გოლი გაიტანა. იმავე წელს ოქროს ბურთიც გადასცეს. კარიერის ამ ეტაპზე ძნელი წარმოსადგენი იყო, რომ ფეხბურთელს, რომელსაც ევროპაში თითქმის ყველაფერი ჰქონდა მიღწეული, სულ რამდენიმე წელიწადში საკუთარი პროფესიული გზის შენარჩუნებაც გაუჭირდებოდა.

ბესტის განსაკუთრებულობას მხოლოდ მოედანზე ნაჩვენები პერფორმანსი არ განსაზღვრავდა. თავად ერთ-ერთი პირველი სპორტსმენი იყო, რომლის სახეც მასობრივი პოპულარობის ნაწილად იქცა. მისით ინტერესდებოდნენ ადამიანები, რომლებიც შესაძლოა ფეხბურთის გულშემატკივრები საერთოდ არ ყოფილიყვნენ. ყურადღების ცენტრში ექცეოდა მისი ჩაცმულობა, ვარცხნილობა, ურთიერთობები და ცხოვრების სტილი. ჩრდილო ირლანდიელი პოპულარობას ბუნებრივად ერგებოდა და კამერების წინ ყოფნა მისთვის უცხო არ ყოფილა. თუმცა ცნობადობას თავისი ფასიც ჰქონდა. როდესაც ადამიანი მუდმივად საზოგადოების ყურადღების ცენტრშია, პირადი ცხოვრებაც ადვილად იქცევა საჯარო განხილვის საგნად. ბესტის შემთხვევაში ეს ყურადღება თანდათან მის საფეხბურთო მიღწევებს გასცდა და იმ პრობლემებზეც გავრცელდა, რომელთა მოგვარებაც გაცილებით რთული აღმოჩნდა.

სწორედ ამ წინააღმდეგობებით სავსე ცხოვრებას უბრუნდება ფეხბურთელი საკუთარ ავტობიოგრაფიაში. ეს მხოლოდ წარმატებული კარიერის გახსენება არ არის. ბესტის ისტორია მკითხველს აცნობს ადამიანს, რომელმაც ძალიან ახალგაზრდა ასაკში მიიღო ის, რაზეც ბევრი მთელი ცხოვრება ოცნებობს, თუმცა საკუთარი ცხოვრების მართვა იმავე სიმარტივით ვერ შეძლო. მისი მოგონებების მთავარი ინტერესი სწორედ ამ განსხვავებაშია. მოედანზე ბესტს შეეძლო სწრაფად შეეფასებინა ვითარება, დაენახა თავისუფალი სივრცე და ისეთი გადაწყვეტილება მიეღო, რომელსაც მეტოქე არ ელოდა.

“მანჩესტერ იუნაიტედში” გატარებული წლები მის ცხოვრებაში დიდების პერიოდად დარჩა, თუმცა მიღწეულის შენარჩუნება სულ უფრო და უფრო რთულდებოდა.. კლუბში მისი როლი და გავლენა წლების განმავლობაში იცვლებოდა. მას სულ უფრო მეტად იზიდავდა ცხოვრების ის მხარე, რომელიც ფეხბურთისგან შორსაა, ღამის ცხოვრება, პოპულარობა და ალკოჰოლი თანდათან ყოველდღიურობის ნაწილად იქცა, პროფესიულ ვალდებულებებთან ურთიერთობა კი გართულდა. საბოლოოდ, 1974 წელს ბესტმა “წითელი ეშმაკების“ რიგები დატოვა. ეს გადაწყვეტილება მისი კარიერის გარდამტეხ მომენტად იქცა. კლუბთან ერთად გატარებული წლები უკვე წარსულს ეკუთვნოდა, ხოლო მომავალი, რომელიც ოდესღაც უსაზღვრო შესაძლებლობებით იყო სავსე, გაურკვეველი გახდა.

ჩრდილო ირლანდიელი ფეხბურთს მაშინვე არ ჩამოშორებია. მომდევნო წლებში სხვადასხვა კლუბში ითამაშა, მათ შორის შეერთებულ შტატებშიც. ახალი გარემო და ახალი გუნდები კარიერის გაგრძელების შესაძლებლობას აძლევდა, მაგრამ “მანჩესტერ იუნაიტედში” გატარებული პერიოდის გამეორება ვეღარ შეძლო. მისი სახელი კვლავ იზიდავდა გულშემატკივრებს, თუმცა ფეხბურთელი თანდათან იმ დიდებას დაშორდა, რომელმაც ახალგაზრდობაში მსოფლიო ვარსკვლავად აქცია. ასაკი ჯერ კიდევ არ იყო ის მიზეზი, რომელიც მის შესაძლებლობებს სრულად შეზღუდავდა. გაცილებით დიდი პრობლემა ის იყო, რომ ალკოჰოლთან დაკავშირებული სირთულეები სულ უფრო მეტ გავლენას ახდენდა მის ცხოვრებაზე.

ამ ისტორიაში ყველაზე მტკივნეული ის არის, რომ ბესტის ნიჭი არასოდეს გამქრალა ისე, როგორც მისი კარიერის საუკეთესო წლები. სპორტსმენს კვლავ შეეძლო განსაკუთრებული მომენტების შექმნა, მაგრამ მხოლოდ ნიჭი აღარ იყო საკმარისი. პროფესიონალურ ფეხბურთში ხანგრძლივი წარმატება ყოველდღიურ დისციპლინას, პასუხისმგებლობასა და საკუთარი შესაძლებლობების სწორად გამოყენებას მოითხოვს. ბესტის ცხოვრება კი სულ უფრო მეტად ეწინააღმდეგებოდა ამ მოთხოვნებს. მისი შემთხვევა ნათლად აჩვენებს, რომ გამორჩეული უნარი ადამიანს წარმატების შესაძლებლობას აძლევს, მაგრამ ამ შესაძლებლობის შენარჩუნება სხვა თვისებებსაც მოითხოვს.

ალკოჰოლთან ბრძოლა მის პირად ცხოვრებაზეც აისახა. ბესტი საკუთარ მოგონებებში იმ პერიოდებს უბრუნდება, როდესაც პრობლემის სიმძიმეს სათანადოდ ვერ აფასებდა და ფიქრობდა, რომ სასმელის კონტროლი შეეძლო. გარეგნულად წარმატებული ცხოვრება ზოგჯერ შთაბეჭდილებას ქმნიდა, თითქოს ყველაფერი მის ხელში იყო. მას ჰქონდა სახელი, ფული, პოპულარობა და შესაძლებლობა, გაეგრძელებინა კარიერა. თუმცა ამ გარემოებებმა დამოკიდებულების დაძლევა ვერ გაამარტივა. პირიქით, როდესაც ადამიანი მიჩვეულია, რომ ბევრი დაბრკოლების გადალახვა შეუძლია, შესაძლოა გაუჭირდეს იმის აღიარება, რომ არსებობს პრობლემა, რომელსაც მხოლოდ ნებისყოფით ვერ მოერევი.

ბესტის საჯარო სახე და პირადი გამოცდილება თანდათან უფრო მეტად დაშორდა ერთმანეთს. გულშემატკივრებისთვის ის თავისუფლების, თავდაჯერებისა და საფეხბურთო ოსტატობის სიმბოლო იყო. პრესა ხშირად აშუქებდა მის გარეგნობას, ღამის ცხოვრებასა და ცნობილ ადამიანებთან ურთიერთობებს. თუმცა ამ ხმაურიანი სურათის მიღმა გაცილებით რთული ცხოვრება იდგა. ფეხბურთელი იხსენებს მომენტებს, როდესაც პრობლემის არსებობა ესმოდა, მაგრამ მდგომარეობის შესაცვლელად საკმარისი ძალა არ აღმოაჩნდა. საკუთარი მდგომარეობის გააზრება და რეალური ცვლილების დაწყება ორი განსხვავებული რამ აღმოჩნდა. ბესტის ისტორია სწორედ ამ განსხვავებას წარმოაჩენს: იმის ცოდნა, რომ რაღაც არასწორად მიდის, ჯერ კიდევ არ ნიშნავს, რომ ადამიანს მისი შეცვლა შეუძლია.

მის ცხოვრებაში მძიმე ადგილი ეკავა ოჯახურ დანაკარგებსაც. დედა, ანა ბესტი, 1978 წელს, 55 წლის ასაკში გარდაიცვალა. ეს ბესტისთვის მტკივნეული მოვლენა იყო, რომელსაც პრესის ყურადღებაც დაემატა. ჟურნალისტები ოჯახის წარსულითა და დედის ალკოჰოლთან დაკავშირებული პრობლემებით ინტერესდებოდნენ, რის გამოც პირადი ტრაგედია საჯარო განხილვის საგნად იქცა. ბესტი დედას სიყვარულით იხსენებდა და ბავშვობას ბედნიერ პერიოდად აღწერდა. ოჯახური სირთულეები მოგვიანებით გაჩნდა, როდესაც მისი საფეხბურთო კარიერა აღმასვლას განაგრძობდა, თავად კი სახლიდან შორს სულ უფრო მეტ დროს ატარებდა.

დედის გარდაცვალების ამბავს განსაკუთრებით მტკივნეულად ეხმიანება თავად ბესტიც. თუმცა მისი ცხოვრების ახსნა მხოლოდ ოჯახური გამოცდილებით ან ერთი კონკრეტული მოვლენით შეუძლებელია. ავტობიოგრაფიაში უფრო ფართო სურათი იკვეთება, რომელშიც ერთმანეთს ერწყმის ადრეული პოპულარობა, პირადი გადაწყვეტილებები, ურთიერთობები და წლების განმავლობაში დაგროვილი სირთულეები. ბესტი საკუთარ გადაწყვეტილებებს ყოველთვის ვერ ცვლიდა მაშინ, როდესაც ამის საჭიროებას ხედავდა. სწორედ ამიტომ მისი ისტორია არ იკითხება როგორც მარტივი ამბავი ადამიანზე, რომელმაც შეცდომა დაუშვა და შემდეგ მის გამოსწორებას შეეცადა. ეს უფრო რთული გზაა, რომელზეც გააზრება, სინანული და ცვლილების სურვილი ყოველთვის სასურველ შედეგამდე ვერ მიდის.

1984 წელს ბესტი ალკოჰოლის ზემოქმედების ქვეშ ავტომობილის მართვის გამო ციხეში აღმოჩნდა. ეს ეპიზოდი კიდევ ერთი მკაფიო ნიშანი იყო იმისა, თუ რამდენად გასცდა პრობლემა საფეხბურთო კარიერას. მომდევნო წლებში მისი ჯანმრთელობის მდგომარეობაც თანდათან გაუარესდა. მიუხედავად ამისა, სასმელზე საბოლოოდ უარის თქმა ხანგრძლივ ბრძოლად იქცა. ბესტის შემთხვევა კიდევ ერთხელ აჩვენებს, რომ დამოკიდებულება მხოლოდ ცუდ ჩვევად ან დაუფიქრებელ გადაწყვეტილებად ვერ აიხსნება. მისი დაძლევა რთული პროცესია, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც პრობლემა უკვე გავლენას ახდენს ადამიანის ჯანმრთელობაზე, ურთიერთობებსა და ცხოვრების წესზე.

ამ ყველაფრის ფონზე ავტობიოგრაფიის გულწრფელობა განსაკუთრებულ მნიშვნელობას იძენს. ბესტი საკუთარ თავს არც იდეალურ ადამიანად წარმოაჩენს და არც ყველა პრობლემას გარე გარემოებებს მიაწერს. მისი ისტორია მკითხველს საშუალებას აძლევს, წარმატებული ფეხბურთელის მიღმა დაინახოს ადამიანი, რომელსაც საკუთარი შეცდომებისა და სისუსტეების აღიარებაც უწევს. ეს არ ნიშნავს, რომ ყველა გადაწყვეტილება გამართლებულია ან რომ ნიჭი პასუხისმგებლობისგან ათავისუფლებს. პირიქით, ბესტის ამბავი გვაჩვენებს, რამდენად მნიშვნელოვანია საკუთარი მდგომარეობის დანახვა და რამდენად რთულია რეალური ცვლილების განხორციელება მაშინ, როდესაც წლების განმავლობაში ჩამოყალიბებული ჩვევები ცხოვრების ყველა სფეროში იჭრება.

2002 წელს, როდესაც ავტობიოგრაფია გამოიცა, ბესტის ჯანმრთელობა უკვე სერიოზულად იყო დაზიანებული. იმავე წელს ღვიძლის გადანერგვის ოპერაცია ჩაუტარდა. ეს ახალი დასაწყისის შესაძლებლობას ჰგავდა, თუმცა ალკოჰოლთან დაკავშირებული პრობლემები სრულად ვერ დაძლია. მომდევნო წლებში მდგომარეობა კიდევ უფრო დამძიმდა და 2005 წლის 25 ნოემბერს, 59 წლის ასაკში, გარდაიცვალა. მისი სიკვდილი ფეხბურთის სამყაროსთვის დიდი დანაკარგი იყო, მაგრამ ამავე დროს კიდევ ერთხელ წამოჭრა კითხვა, რომელიც მის ცხოვრებას დიდი ხნის განმავლობაში თან სდევდა: რამდენად შორს შეიძლება წავიდეს ადამიანი საკუთარი ნიჭით და რამდენად შეუძლია ამ ნიჭის მიღმა არსებული ცხოვრების მართვა?

ბესტის გარდაცვალების შემდეგ მისი სახელი ფეხბურთის ისტორიაში განსაკუთრებულ ადგილს ინარჩუნებს. ის მხოლოდ გამორჩეული ტექნიკური შესაძლებლობების, გოლებისა და ლამაზი თამაშის გამო არ ახსოვთ. ბესტი იმ ეპოქის სიმბოლოდაც იქცა, როდესაც ფეხბურთელი მოედნის მიღმაც შეიძლებოდა ვარსკვლავი გამხდარიყო. მისი გარეგნობა, ხასიათი და ცხოვრების სტილი სპორტის ისტორიას გასცდა და პოპულარული კულტურის ნაწილად იქცა. თუმცა ამ ცნობადობის მიღმა მისი ცხოვრების უფრო რთული მხარეც დარჩა, რომლის გააზრებაც მხოლოდ საფეხბურთო მიღწევების ჩამოთვლით შეუძლებელია.

სწორედ აქ იძენს მის ავტობიოგრაფიას განსაკუთრებული მნიშვნელობა. ჩრდილო ირლანდიელის ისტორია მხოლოდ იმაზე არ გვიყვება, როგორ იქცა ახალგაზრდა ფეხბურთელი მსოფლიო ვარსკვლავად. ის გვაჩვენებს, რა ხდებოდა ამ წარმატების მიღმა და როგორ შეიძლება საყოველთაო აღიარებამ ადამიანის პირად სირთულეებს ვერაფერი დააკლოს. მკითხველი ხედავს არა მხოლოდ სპორტის ლეგენდას, არამედ ადამიანს, რომელიც საკუთარ შეცდომებსა და დანაკარგებსაც უბრუნდება. ამგვარად, მისი მოგონებები ფეხბურთის ისტორიის ნაწილიც არის და იმ პირადი ბრძოლის მოწმობაც, რომელიც გარედან ყოველთვის არ ჩანს.

ჯორჯ ბესტის ცხოვრებიდან მარტივი დასკვნის გამოტანა შეუძელებელია. მისი ნიჭი შეუდერებელი იყო, მიღწევები კი ისეთი, რომლებზეც ბევრი ფეხბურთელი მხოლოდ ოცნებობს. ამავე დროს, პირადი პრობლემები მის კარიერას ნაადრევად დაეტყო და ჯანმრთელობაზეც მძიმე გავლენა მოახდინა. შეუძლებელია მისი ისტორია მხოლოდ ტრაგედიად შევაფასოთ, ისევე როგორც შეუძლებელია პირადი სირთულეების უგულებელყოფა და მხოლოდ საფეხბურთო დიდებაზე საუბარი. ორივე მხარე ერთი ადამიანის ცხოვრების ნაწილია.

ალბათ, სწორედ ეს არის ბესტის ამბის მთავარი სათქმელიც. მოედანზე მოპოვებული გამარჯვებები ადამიანის ყველა პრობლემას ვერ აგვარებს, პოპულარობა კი ყოველთვის არ ნიშნავს, რომ ადამიანი საკუთარ თავთან თანხვედრაშია. ზოგჯერ ყველაზე რთული ბრძოლა მაშინ იწყება, როდესაც გარედან ყველაფერი წარმატებულად გამოიყურება. ბესტმა ფეხბურთს დაუვიწყარი მომენტები, გამორჩეული ოსტატობა და მთელი ეპოქის დასამახსოვრებელი სახე დაუტოვა. საკუთარ ცხოვრებაში კი ისეთი სირთულეები გადაიტანა, რომელთა გადალახვა მისი ნიჭისა და ცნობადობის მიუხედავადაც ვერ შეძლო.

ამიტომ ჯორჯ ბესტის გახსენება მხოლოდ ფეხბურთისადმი ნოსტალგია არ არის. მისი ისტორია გვაიძულებს, წარმატებას უფრო ფართოდ შევხედოთ და გავიაზროთ, რომ ადამიანის მიღწევები მის პირად ბრძოლებს არ უგულებელყოფს. ბესტი დარჩა ფეხბურთელად, რომელსაც მოედანზე თითქმის შეუძლებელი შეეძლო, მაგრამ რომლის ცხოვრებამაც აჩვენა, რომ ყველა პრობლემას ტექნიკით, თავდაჯერებითა და ნიჭით ვერ გაუმკლავდები. სწორედ ამ წინააღმდეგობაშია მისი ისტორიის ადამიანური მხარე და ის მიზეზიც, რის გამოც მისი სახელი დღემდე მხოლოდ ფეხბურთის მოყვარულებს კი არა, ბევრად უფრო ფართო აუდიტორიას ახსოვს.