ენდრიუ ნილი: საფრანგეთში ძალადობის ორგია მომავალ წელს მემარჯვენე ლე პენის გამარჯვებას თითქმის გარდაუვალს ხდის

დაახლოებით ყოველ თაობაში საფრანგეთის დემოკრატიის კურსი ქუჩებში წყდება. ეჭვი არ შეგეპაროთ, რომ გასულ შაბათ-კვირას ეს კვლავ განმეორდა. ან იმაში, რომ მიუხედავად იმისა, რომ ეს რადიკალურმა მემარცხენეებმა გამოიწვიეს, სარგებელს რადიკალური მემარჯვენეები მიიღებენ.

შორიდან დამკვირვებლებმა შესაძლოა ვერც კი გააცნობიერეს მომხდარის მასშტაბი ან სისასტიკე. არეულობა — ზოგიერთ ადგილას ურბანულ ომთან მიახლოებული — რომელიც მთელი ქვეყნის მასშტაბით შაბათს, გვიან ნაშუადღევს დაიწყო, ყველაზე მძიმე იყო ძალიან დიდი ხნის განმავლობაში.

უფროსკლასელთა საპროტესტო აქციები, რომლებიც კლასებში მოსწავლეთა სიმრავლეს, მასწავლებლების დეფიციტსა და სკოლების მძიმე მდგომარეობას აპროტესტებენ, უკვე ერთი თვეა გრძელდება და ზოგჯერ სპორადულ ძალადობასაც მოიცავს. ბოლო დღეებში მათ შეუერთდა გამოცოცხლებული „ყვითელი ჟილეტების“ მოძრაობა — რიგითი პროვინციელი ფრანგები, რომლებიც მზარდი ფასების ფონზე თავის გატანას ცდილობენ და რომლებმაც თავი პირველად 2018 წელს დიზელზე ფასების მატების გაპროტესტებით გამოიჩინეს, რაც სხვა ხარჯებთან ერთად ახლაც კვლავ მკვეთრად იზრდება.

დაიგეგმა, რომ „jeunes et jaunes“ — ახალგაზრდები და ყვითლები — შაბათს ყველა დიდ ქალაქში გამართულ მსვლელობებზე გაერთიანებულიყვნენ. დღემ საკმაოდ მშვიდობიანად ჩაიარა. ახალგაზრდებმა და ყვითლებმა ნამდვილად ერთად ჩაატარეს მსვლელობა, რომელთაც შეუერთდნენ მასწავლებლები, მშობლები, პროფკავშირელები — მათი რიცხვი მთელი ქვეყნის მასშტაბით 500 000-სა (პოლიციის შეფასებით) და 800 000-ს (ორგანიზატორების შეფასებით) შორის მერყეობდა.

არეულობა თითქმის არ ყოფილა. მანამ, სანამ ოფიციალური საპროტესტო აქციები არ დასრულდა და ორგანიზატორები არ დაიშალნენ. სწორედ მაშინ აიღეს ხელში ინიციატივა გაცილებით უფრო ბოროტმა, მოძალადე ძალებმა. ეს ხშირად ხდება ფრანგული დემონსტრაციების ბოლოს. თუმცა ამჯერად უწესრიგობამ ყოველგვარ ზღვარს გადააჭარბა.

გუშინ დილით საფრანგეთის მთავარი რეგიონული კვირის გაზეთების პირველი გვერდები გადავათვალიერე (საფრანგეთში ეროვნული პრესა ფაქტობრივად არ არსებობს). თითოეულ მათგანზე გამოსახული იყო ალმოდებული შენობები და აბობოქრებული მოძალადეები, მთავარ სათაურებში კი სიტყვა „ქაოსი“ ფიგურირებდა. ზოგიერთმა კიდევ ერთი სიტყვა დაამატა — „ამბოხი“.

ეს ყველაფერი, გარკვეულწილად, რეალობის შერბილებაც კი იყო. თითქმის ყველა დიდი ქალაქის ცენტრი ბრძოლის ველად იქცა.

საფრანგეთის მასშტაბით შაბათს ნაშუადღევს დაწყებული არეულობა ყველაზე მძიმე იყო ძალიან დიდი ხნის განმავლობაში, გვაფრთხილებს ენდრიუ ნილი (ზემოთ: ცეცხლმოკიდებული ლიმოჟის მერია)

მიუხედავად იმისა, რომ ოფიციალური საპროტესტო აქციები მშვიდობიანად დაიწყო, ორგანიზატორების წასვლისთანავე ინიციატივა მოძალადე ძალებმა აიღეს ხელში და აბობოქრდნენ

პარიზის გული, ელისეს მინდვრებიდან ბასტილიამდე, საომარ ზონას ჰგავდა. ირგვლივ ყველაფერი განადგურებული იყო. ფართომასშტაბიანი მაროდიორობა ყველაზე მძიმე გამოდგა, რაც კი ვინმეს ახსოვდა. ნიღბიანი ახალგაზრდები, თითქმის ყველა შავებში ჩაცმული, ბევრი კეფიებით მოსილი, მაღაზიებიდან ტანსაცმლით, ბოტასებითა და სმარტფონებით გატენილი ჩანთებით გამოდიოდნენ. პოლიცია ვითარებას უბრალოდ ვერ უმკლავდებოდა.

„დაფიქსირდა ისეთი დონის ძალადობა, როგორიც, ჩემი აზრით, აქამდე არასდროს გვინახავს“, — განაცხადა დედაქალაქის შეძრულმა ვიცე-მერმა. კიდევ უფრო უარესი ვითარება იყო მარსელში, საფრანგეთის მეორე ქალაქში, სადაც პოლიცია იძულებული გახდა უკან დაეხია და რამდენიმე საათით ფაქტობრივად დაკარგა კონტროლი ქალაქის ცენტრზე.

ლიონის, საფრანგეთის ელეგანტური მესამე ქალაქისა და გასტრონომიული დედაქალაქის მთავარი გამზირი მძარცველებმა გააპარტახეს — ჩამსხვრეული ფანჯრები, დაცარიელებული დახლები, ირგვლივ ნანგრევები. ტურიზმის საინფორმაციო ცენტრს ცეცხლი წაუკიდეს და დასაწვავად მიატოვეს, რადგან ნიღბიანმა მოძალადეებმა მეხანძრეები ახლოს არ მიუშვეს. ქალაქის უსარგებლო „მწვანე“ მერმა კი მხოლოდ ბანალური ფრაზები მოიშველია იმის შესახებ, რომ ეს ყველაფერი „მიუღებელია“.

არეულობას ვერცერთი დიდი ურბანული ცენტრი ვერ გადაურჩა. ნიციდან სამხრეთში ლილამდე ჩრდილო-აღმოსავლეთში, ბორდოდან დასავლეთში გრენობლამდე სამხრეთ-აღმოსავლეთში, საფრანგეთი მოიცვა ძალადობის, ხანძრების, თარეშის, ქურდობისა და ნგრევის ორგიამ. მარსელისა და ლილის მერიებშიც კი შეიჭრნენ და ისინი სასტიკად დაარბიეს.

ამას დიდი მნიშვნელობა აქვს საფრანგეთში, სადაც არჩეულ მერებს რეალური ძალაუფლება აქვთ, ხოლო ქალაქის მერია — hotel de ville — მოქმედებაში მყოფი რესპუბლიკური დემოკრატიის ადგილობრივ სიმბოლოდ ითვლება. სწორედ ეს აქცევს ლიმოჟში მერიის შენობის განადგურებას გასული შაბათ-კვირის, შესაძლოა, ყველაზე საშინელ, ტოტემურ სისასტიკედ.

მომხიბვლელი, ნეორენესანსის სტილის შენობა, რომლის მშენებლობაც 1883 წელს დასრულდა — პარიზსა და ბორდოს შორის მდებარე მომხიბვლელი ქალაქის სიამაყე — გამოირჩეოდა სამრეკლოთი დაგვირგვინებული ულამაზესი ფასადით, რომლის ინტერიერშიც დიდებული საზეიმო კიბე დომინირებდა. ახლა, როცა ამას ვწერ, ის მბოლავ ნანგრევებს წარმოადგენს.

ქვეყნის რისხვა ხელშესახებია — და ადამიანთა უმრავლესობას სწრაფად გაუჩნდა განცდა, რომ ამ ანარქიიდან არაფერი ყოფილა სპონტანური.

ეს ორგანიზებული იყო რადიკალი მემარცხენე აქტივისტების მიერ, რომლებსაც ლეგიტიმური პროტესტის გამოყენება ქაოსის დასათესად სურდათ, და გაღვივებული ჟან-ლიუკ მელანშონის ხელისბიჭების მიერ, რომელიც ჯერემი კორბინის მემარცხენე ფანტაზიებს ვეტერანი შარლატანის ბრბოს ამყოლი რიტორიკასთან აერთიანებს — რაც მას ბევრად უფრო საშიშს ხდის.

ამ ულტრამემარცხენე ექსტრემისტებს შეუერთდნენ ახალგაზრდული კრიმინალური დაჯგუფებები „banlieues“-დან — უბადრუკი გარეუბნებიდან, რომლებიც ახლა საფრანგეთის ქალაქების უმეტესობას აკრავს გარს, სადაც მიგრანტთა ოჯახები დასახლდნენ, ხშირად უკიდურეს სიღარიბეში და თავის დაღწევის მცირე იმედით.

ვინაიდან ორივე ჯგუფი ახალგაზრდაა, ძირითადად შავებში აცვიათ და ნიღბებსა თუ ბალაკლავებს ამოფარებულნი მოქმედებენ, მათ შორის განსხვავების პოვნა ადვილი არ არის, და, რა თქმა უნდა, ამ ორს შორის გარკვეული გადაკვეთაც არსებობს. თუმცა ერთად ისინი ურბანული არეულობის მრისხანე ძალას ქმნიან.

სებასტიან ლეკორნიუ, საფრანგეთის სუსტი, ცენტრისტი პრემიერ-მინისტრი, ამ საკითხზე საკმაოდ მკაფიო იყო. მან „ულტრამემარცხენე ჯგუფები“ „ორგანიზებულ ძალადობრივ ქმედებებში“ დაადანაშაულა, ხოლო „კრიმინალები“ — იმაში, რომ ისინი „ძარცვასა და ნგრევას შეუერთდნენ“. მაგრამ აქ უფრო ღრმა, სისტემური ძალებიც მოქმედებს.

არეულობა ორგანიზებული იყო რადიკალი მემარცხენე აქტივისტების მიერ, რომლებსაც ლეგიტიმური პროტესტის გამოყენება ქაოსის დასათესად სურდათ, და გაღვივებული ჟან-ლიუკ მელანშონის ხელისბიჭების მიერ, წერს ჩვენი მიმომხილველი

არ აქვს მნიშვნელობა, ვის დაუპირისპირდება მემარჯვენე მარინ ლე პენი მომავალი გაზაფხულის არჩევნებზე, ყველა გამოკითხვა მის გამარჯვებას აჩვენებს — განსაკუთრებით იმ შემთხვევაში, თუ მისი მთავარი ოპონენტი კორბინის მსგავსი შარლატანი მელანშონი იქნება

ფრანგები მოელიან, რომ სახელმწიფო მათ ცხოვრებაში ყველგანმყოფი იქნება. თუმცა ქვეყანა ვეღარ ქმნის იმ დოვლათს, რაც საჭიროა იმის დასაფინანსებლად, რასაც ფრანგები სახელმწიფოსგან ელიან. ეს კი ძალიან ბევრია — უხვი სოციალური უზრუნველყოფა დაბადებიდან გარდაცვალებამდე, პლუს უამრავი სახელმწიფო შეღავათი ამ შუალედში. საფრანგეთის ეკონომიკა სტაგნაციაშია. მაგრამ ფრანგები უარს ამბობენ სახელმწიფოსადმი თავიანთი მოთხოვნების შემცირებაზე.

ირონიულია, რომ სტაგნაციის მიზეზი სწორედ ის არის, რომ სახელმწიფო მეტისმეტად დიდია. მრავალი თვალსაზრისით, საფრანგეთი ენდი ბერნჰემის სამოთხის წარმოდგენას შეესაბამება. სამთავრობო ხარჯები საფრანგეთის მთლიანი შიდა პროდუქტის წარმოუდგენელ 57 პროცენტს შეადგენს, რაც ფინეთის შემდეგ ყველაზე მაღალი მაჩვენებელია ევროპაში.

სახელმწიფო ფლობს თითქმის ყველა საჯარო სერვისს, საზოგადოებრივ ტრანსპორტს, ენერგეტიკასა და კომუნალურ მომსახურებას. რასაც არ ფლობს, მას ფართო სახელმწიფო რეგულაციებითა და სუბსიდიებით აკონტროლებს. კერძო კომპანიებისგან კი მოელიან, რომ სახელმწიფოსთან მჭიდროდ ითანამშრომლებენ.

55-მილიონიანი ზრდასრული მოსახლეობიდან 30 მილიონზე მეტი თავისი შემოსავლის უდიდესი ნაწილით — პენსიებით, სახელმწიფო სამუშაო ადგილებით, სოციალური დახმარებებით — სახელმწიფობაზეა დამოკიდებული. ეკონომიკურ სტაგნაციას ოდნავადაც არ უბიძგებია მათთვის იმის გაცნობიერებისკენ, რომ ნაკლებს უნდა დასჯერდნენ.

სახელმწიფო პენსიებზე მთლიანი შიდა პროდუქტის 14 პროცენტი მოდის, რაც ევროპულ საშუალო მაჩვენებელზე ექვსი პუნქტით მეტია. პენსიონერებს ხშირად უფრო მაღალი შემოსავალი აქვთ, ვიდრე მშრომელებს, რომლებიც მათი პენსიების გადასახდელად იბეგრებიან. მიუხედავად ამისა, რეფორმის ყოველი მცდელობა, მათ შორის საპენსიო ასაკის აწევა (რაც ყველაზე დაბალია ევროპაში), აღშფოთებას — და, გარდაუვალად, ქუჩის პროტესტს აწყდება.

საფრანგეთის ვალი და დეფიციტი ბრიტანეთს თითქმის წინდახედულად წარმოაჩენს. სახელმწიფო ვალი მშპ-ის თითქმის 120 პროცენტს უახლოვდება (ჩვენი 100 პროცენტის წინააღმდეგ). წლიური საბიუჯეტო დეფიციტი 5 პროცენტია და იზრდება (ჩვენ 4 პროცენტთან ვართ ახლოს და ეს მაჩვენებელი მცირდება). მიუხედავად ამისა, მოთხოვნა მუდმივად მეტ ხარჯვაზეა. შემოთავაზებული შემცირებები უარყოფილია. მთავრობა პარლამენტში 2027 წლის ბიუჯეტის გატანასაც კი ვერ ახერხებს.

საფრანგეთს სასწრაფოდ სჭირდება რეფორმები — მაგრამ, როგორც ბოლო დროის ყველა პრეზიდენტმა საკუთარ თავზე გამოსცადა, 1990-იან წლებში შირაკიდან დაწყებული დღეს მაკრონით დამთავრებული, ქვეყანა რეფორმირებას არ ექვემდებარება. ამას დაუმატეთ მასობრივი მიგრაცია — აფრიკიდან და აზიიდან 5 მილიონამდე, ძირითადად მუსლიმი მიგრანტის შედარებით ბოლოდროინდელი შემოდინება — და პრობლემა კიდევ უფრო მწვავდება.

საფრანგეთის ეკონომიკა მათთვის სამუშაო ადგილებს არ ქმნის (ყოველ ხუთ ახალგაზრდა მიგრანტში სულ მცირე ერთი უმუშევარია). ამგვარად, ეკონომიკური დაცემის დამღუპველ წრეს საფრანგეთმა ტოქსიკური სოციალური ასაფეთქებელი მასალაც დაამატა.

ეს არის გასული შაბათ-კვირის ფონი. ხოცვა-ჟლეტისა და ანარქიის შემზარავი კადრები, რომლებიც მას შემდეგ ფრანგულ ტელეეკრანებზე დომინირებს, მომავალი გაზაფხულის საპრეზიდენტო არჩევნებზე მემარჯვენე მარინ ლე პენის გამარჯვებას თითქმის გარდაუვალს ხდის. არ აქვს მნიშვნელობა, ვის დაუპირისპირდება იგი, ყველა გამოკითხვა მის გამარჯვებას აჩვენებს. თუ საქმე მასსა და მელანშონს შორის არჩევანზე მიდგება, ის ორჯერ მეტი ხმით, გამანადგურებელი უპირატესობით გაიმარჯვებს.

ეს საფრანგეთის პრობლემების დასასრული არ იქნება. პირიქით. ის რეფორმატორი არ არის. მისი წინადადებების დიდი ნაწილი ვითარებას კიდევ უფრო გააუარესებს. ელისეს სასახლეში მისმა ყოფნამაც კი შესაძლოა საფრანგეთი გახლიჩოს. ვშიშობ, შაბათი დღე შესაძლოა მხოლოდ კიდევ უფრო უარესი მოვლენების მომასწავებელი იყოს. „L'agonie de la France“-ს ჯერჯერობით დასასრული არ უჩანს.