მასშტაბური კვლევის თანახმად, ქალებში აუტიზმის ალბათობა შესაძლოა ისეთივე მაღალი იყოს, როგორც კაცებში, თუმცა ბავშვობის ასაკში ბიჭებში დიაგნოზის დასმის ალბათობა ოთხჯერ უფრო მაღალია – ნათქვამია სტატიაში, რომელსაც ბრიტანული The Guardian აქვეყნებს.
ამ სტატიის თანახმად, შვედეთის კაროლინსკას ინსტიტუტის მიერ ჩატარებულმა კვლევამ დეტალურად შეისწავლა 1985-დან 2020 წლამდე შვედეთში დაბადებული ადამიანების აუტიზმის დიაგნოსტირების მაჩვენებლები. დაკვირვების ქვეშ მყოფი 2,7 მილიონი ადამიანიდან, 2-დან 37 წლამდე ასაკში აუტიზმის დიაგნოზი 2,8%-ს დაუსვეს.
მკვლევრებმა აღმოაჩინეს, რომ 20 წლის ასაკისთვის კაცებსა და ქალებში დიაგნოსტირების მაჩვენებლები თითქმის თანაბრდება, რაც ეჭვქვეშ აყენებს ადრეულ მოსაზრებას, თითქოს აუტიზმი გაცილებით ხშირია კაცებში.
„ჩვენი მიგნებები მიუთითებს, რომ გენდერული განსხვავება აუტიზმის გავრცელებაში გაცილებით ნაკლებია, ვიდრე აქამდე გვეგონა. ეს გამოწვეულია იმით, რომ ქალებსა და გოგონებში დიაგნოზს ან საერთოდ ვერ სვამენ, ან ძალიან გვიან აკეთებენ ამას“, — აცხადებს კვლევის წამყვანი ავტორი, ქეროლაინ ფაიფი. მისი თქმით, კვლევამ აჩვენა, რომ ბავშვობაში ბიჭებს დიაგნოზს, საშუალოდ, სამი წლით ადრე უსვამენ, ვიდრე გოგონებს: დიაგნოსტირების მედიანური ასაკი გოგონებისთვის 15,9 წელია, ბიჭებისთვის კი — 13,1. საერთო ჯამში, 10 წლამდე ასაკში ბიჭებში აუტიზმის დიაგნოზის ალბათობა 3-4-ჯერ მეტი იყო, თუმცა 20 წლის ასაკისთვის გოგონები ამ მაჩვენებელს „ეწევიან“, რაც მოზარდობის პერიოდში დიაგნოზების მკვეთრი მატებით არის განპირობებული.
„ეს დაკვირვებები ხაზს უსვამს აუცილებლობას, შევისწავლოთ, რატომ ხდება მდედრობითი სქესის პირებში დიაგნოზის დასმა უფრო გვიან, ვიდრე მამრობითი სქესის წარმომადგენლებში“, — ასკვნიან ავტორები.
ჟურნალ BMJ-ში გამოქვეყნებულმა ნაშრომმა ასევე აჩვენა, რომ მიუხედავად იმისა, რომ 10 წლამდე ბავშვებში დიაგნოსტირების გენდერული სხვაობა ბოლო სამი ათწლეულის განმავლობაში უცვლელი დარჩა, ყველა სხვა ასაკობრივ ჯგუფში ეს სხვაობა სწრაფად შემცირდა.
„შედეგები მიუთითებს, რომ აუტიზმის სპექტრის დარღვევის მქონე კაცებისა და ქალების თანაფარდობა დროთა განმავლობაში და დიაგნოსტირების ასაკის მატებასთან ერთად იკლებს“, — აღნიშნავენ ავტორები. — „შესაბამისად, ეს თანაფარდობა შესაძლოა იმაზე ბევრად დაბალი იყოს, ვიდრე აქამდე მივიჩნევდით — იქამდეც კი, რომ შვედეთში ზრდასრულობის ასაკისთვის სქესებს შორის განსხვავება პრაქტიკულად აღარ შეიმჩნევა“.
ენ ქერიმ, პაციენტმა და პაციენტთა უფლებადამცველმა, თანდართულ სარედაქციო სტატიაში აღნიშნა, რომ კვლევა ამყარებს მოსაზრებას, რომ დიაგნოსტირების მაჩვენებლებში არსებული დისბალანსის მიზეზი „დიაგნოსტირების სისტემური მიკერძოებაა და არა რეალური სხვაობა შემთხვევების რაოდენობაში“.
მისი თქმით, მიუხედავად იმისა, რომ სიმპტომების გამოვლენა შესაძლოა დაგვიანდეს და „მასკირება“ (სიმპტომების შენიღბვა) უდავოდ მნიშვნელოვანი ფაქტორია, დიაგნოსტირების მეთოდები და ინსტრუმენტები შესაძლოა მიკერძოებული იყოს და დახვეწას საჭიროებდეს. „ამ მიკერძოების გამო, გოგონას, რომელსაც საბოლოოდ მაინც დაუსვამენ აუტიზმის დიაგნოზს, 10 წლის ასაკამდე ამ დიაგნოზის მიღების შანსი მესამედზე ნაკლები აქვს“, — დასძინა ქერიმ.
„სანამ აუტისტი გოგონები და ქალები ჯეროვან დიაგნოზს ელიან, დიდია ალბათობა, რომ მათ შეცდომით დაუსვან სხვადასხვა ფსიქიატრიული დიაგნოზი, განსაკუთრებით გუნება-განწყობილებისა და პიროვნული აშლილობების სახით. მათ უწევთ საკუთარი უფლებების დაცვისთვის ბრძოლა, რათა აღიქვან და უმკურნალონ ისე, როგორც აუტისტ პაციენტებს — ზუსტად ისევე, როგორც მათ მამრობითი სქესის წარმომადგენლებს“.
კვლევის შედეგებზე დაყრდნობით, აუტიზმის საქველმოქმედო ორგანიზაციებმა განაცხადეს, რომ გაცილებით მეტი ძალისხმევაა საჭირო გენდერულ სტერეოტიპებთან საბრძოლველად.
ჯუდით ბრაუნმა, აუტიზმის ეროვნული საზოგადოების კვლევების ხელმძღვანელმა, განაცხადა: „სქესი არასოდეს უნდა იყოს ბარიერი აუტიზმის დიაგნოზის დასმისა და სათანადო მხარდაჭერის მიღების გზაზე. ისტორიულად მცდარად მიიჩნეოდა, რომ აუტისტები ძირითადად მამაკაცები და ბიჭები იყვნენ, მაგრამ ახლა უკვე ვიცით, რომ ქალები და გოგონები უფრო მეტად მიდრეკილნი არიან აუტიზმის ტრადიციული ნიშნების შენიღბვისკენ, რაც ართულებს მათ წინაშე არსებული გამოწვევების იდენტიფიცირებას. არასწორი დიაგნოზის მქონე აუტისტ ქალებს, მხარდაჭერის ნაკლებობისა და მუდმივი შენიღბვით გამოწვეული გამოფიტვის გამო, შესაძლოა განუვითარდეთ თანმდევი ფსიქიკური პრობლემები, როგორიცაა შფოთვა და დეპრესია. სწორედ ამიტომ არის სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანი, რომ აუტისტი ქალებისა და გოგონების გამოცდილება უგულებელყოფილი არ დარჩეს და მოძველებული სტერეოტიპები საბოლოოდ წარსულს ჩაბარდეს“.
იოლანტა ლასოტამ, ორგანიზაციის „Ambitious about Autism“ აღმასრულებელმა დირექტორმა, აღნიშნა: „აუტისტ გოგონებს აქვთ განსხვავებული გამოცდილება, ვიდრე აუტისტ ბიჭებს და ისინი ძალიან დიდი ხნის განმავლობაში რჩებოდნენ ყურადღების მიღმა“. მისივე თქმით, მათი საჭიროებების არასწორად გაგების ან სხვა მიზეზით ახსნის გამო, „მათ ხელი არ მიუწვდებოდათ სასიცოცხლო მხარდაჭერაზე და ზოგ შემთხვევაში მათმა ფსიქიკურმა ჯანმრთელობამ კრიზისულ წერტილს მიაღწია“.
„უმნიშვნელოვანესია, რომ მკვლევრებმა და სადიაგნოსტიკო სამსახურებმა გააღრმავონ ცოდნა გოგონებსა და ქალებში აუტიზმის განსხვავებული გამოვლინებების შესახებ, ხოლო ჩვენი დახმარების სერვისები მოერგოს იმ ადამიანების მზარდ რაოდენობას, რომლებსაც ეს სჭირდებათ“.
კონორ დევიდსონმა, ფსიქიატრთა სამეფო კოლეჯის აუტიზმის ყოფილმა ექსპერტმა, განაცხადა: „გოგონებში აუტიზმი უფრო ხშირად შეუმჩნეველი რჩება ბავშვობაში და მდგომარეობის ნიშნები შესაძლოა მხოლოდ მოზარდობის ან ადრეული ზრდასრულობის ასაკში გამომჟღავნდეს. ზრდასრულთა ნეიროგანვითარებით კლინიკებში მომუშავე ფსიქიატრები დიდ ბრიტანეთში ბოლო წლებში უფრო მეტ ქალს ხედავენ, ვიდრე მამაკაცს. სამწუხაროდ, ლოდინის ფურცლები აუტიზმის შეფასებაზე, როგორც ბავშვებისთვის, ისე ზრდასრულებისთვის, მიუღებლად გრძელია“.
„არსებობს უამრავი აუტისტი ქალი, რომელსაც არ მიუღია დიაგნოზი და გადამწყვეტია, რომ მათ შეძლონ დროული შეფასებისა და საჭირო ზრუნვის მიღება. ფსიქიატრებმა ასევე უნდა გაითვალისწინონ აუტიზმის შესაძლებლობა ფსიქიკური ჯანმრთელობის პრობლემების მქონე პაციენტების შეფასებისას. ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ქალებისთვის, რომელთა აუტიზმი ბავშვობაში არ გამოვლენილა“.
