“ისტორია ქართული ჯანდაცვის “პლუსებზე” – ზაზა წერეთელი

4
მსოფლიო ჯანდაცვის ორგანიზაციის ციფრული ჯანმრთელობისა და ინოვაციების დეპარტამენტის ექსპერტი, ნორვეგიის სამეფოს ჯანდაცვის სამინისტროს უფროსი მრჩეველი ზაზა წერეთელი:
კიდევ ერთი ისტორია ქართული ჯანდაცვის “პლიუსებზე”. ახლობელმა გაიკეთა გასტროსკოპია, მივიდა ექიმთან და ის ეუბნება, უი რაღაც ცუდად სჩანს ყველაფერი და მოდით თავიდან გავიკეთოთო (თითქოს უფასო იყოს) და თან სთავაზობს, ჩვენ კლინიკიაში ისეთი კარგი არ გვყავს და მოდით სხვაგან გაგაგზავნით იქ კარგი სპეციალისტიაო!!! ერთეული რომ იყოს ასეთი შემთხვევა კიდევ ხო, მაგრამ..
როდესაც ქვეყანაში საავადმყოფოების დაახლოებით 90% კერძო საკუთრებაშია, მთავარი კითხვა არ არის, კერძო საკუთრება თავისთავად კარგია თუ ცუდი. მთავარი საკითხია, რა ტიპის მოტივაციებს ქმნის სისტემა და რამდენად ეფექტიანად აკონტროლებს ვინმე ამ მოტივაციების შედეგებს.
ძლიერ კომერციალიზებულ საავადმყოფო სექტორში დაწესებულებას ხშირად მეტი შემოსავალი აქვს მაშინ, როდესაც მეტ მომსახურებას აწვდის. სწორედ აქ ჩნდება ე.წ. მომწოდებლის მიერ მოთხოვნის ხელოვნურად გაზრდის რისკი. პაციენტს, როგორც წესი, არ შეუძლია დამოუკიდებლად შეაფასოს, ნამდვილად საჭიროა თუ არა მეორე რენტგენოგრაფია, აუცილებელია თუ არა უკვე ჩატარებული ლაბორატორიული ანალიზის გამეორება, ან არსებობს თუ არა რეალური კლინიკური საფუძველი იმის სათქმელად, რომ „ეს ანალიზი მხოლოდ ჩვენს ლაბორატორიაში უნდა გაკეთდეს“.
რა თქმა უნდა, ზოგჯერ ამისთვის სრულიად ლეგიტიმური კლინიკური მიზეზიც შეიძლება არსებობდეს. მაგრამ როდესაც ფრაზები — „ეს რენტგენი არ მომწონს, თავიდან გადაიღეთ“ ან „ამ ანალიზს მხოლოდ ჩვენს ლაბორატორიაში ვენდობით“ — რუტინულ პრაქტიკად იქცევა, ეს უკვე აღარ არის რამდენიმე კომიკური შემთხვევა. ეს არის სიგნალი იმისა, რომ სისტემის მოწყობაში სერიოზული პრობლემა არსებობს.
პრობლემა საკმაოდ მარტივად შეიძლება ჩამოვაყალიბოთ: ზოგჯერ უფრო მეტის გაკეთება უფრო მომგებიანი ხდება, ვიდრე მხოლოდ იმის გაკეთება, რაც რეალურად საჭიროა.
და ეს რისკი კიდევ უფრო იზრდება მაშინ, როდესაც არ არსებობს საავადმყოფოების საქმიანობის რეალური და რეგულარული აუდიტი, წლის ბოლოს არ ხდება მათი მუშაობის სისტემური შეფასება და არ არსებობს ისეთი სანდო ეროვნული სტატისტიკური სისტემა, რომელიც შესაძლებელს გახდიდა საეჭვო ტენდენციების გამოვლენას — მაგალითად, ზედმეტად ხშირი კვლევების, პროცედურების, ჰოსპიტალიზაციების, განსხვავებული კლინიკური შედეგების ან გაუმართლებლად მაღალი დანახარჯების.
DRG სისტემის დანერგვა ამ პრობლემას ავტომატურად ვერ აგვარებს. DRG პირველ რიგში დაფინანსების მექანიზმია და არა ხარისხის ან კლინიკური პრაქტიკის კონტროლის სისტემა. თუ მას არ ახლავს ძლიერი კლინიკური აუდიტი, ხარისხის ინდიკატორები, სერვისების გამოყენების ანალიზი, სანდო სტატისტიკა და პროვაიდერების ქცევის სისტემური შეფასება, DRG შეიძლება გვიჩვენებდეს, როგორ ფინანსდება საავადმყოფო, მაგრამ ვერ გვეტყვის, რამდენად საჭირო და სათანადო მომსახურებას იღებს პაციენტი.
სწორედ აქ ხდება პრობლემა სისტემური.
თუ რომელიმე საავადმყოფო სხვა მსგავს დაწესებულებებთან შედარებით მნიშვნელოვნად მეტ დიაგნოსტიკურ კვლევას ატარებს — ვინ ამჩნევს ამას? თუ ლაბორატორიული კვლევების რაოდენობა მკვეთრად იზრდება — ვინ სვამს კითხვას, რატომ? თუ გარკვეული პროცედურები გაცილებით ხშირად ტარდება, ვიდრე კლინიკური რეკომენდაციები მოითხოვს — სად ხდება ამის ანალიზი? თუ დანახარჯები მაღალია, მაგრამ შედეგები სუსტი — ვინ იკვლევს მიზეზს?
თუ ასეთი მექანიზმები არ არსებობს, რეგულატორი ფაქტობრივად ცდილობს ძალიან რთული საავადმყოფო ბაზრის მართვას ნაწილობრივ დახუჭული თვალებით.
და შედეგი მხოლოდ ფინანსური დანაკარგი არ არის. არასაჭირო კვლევები პაციენტს შეიძლება უქმნიდეს ზედმეტი რადიაციული ზემოქმედების, ცრუ-დადებითი შედეგების, შემდგომი ზედმეტი ჩარევების, შფოთვისა და დამატებითი ჯიბიდან გადახდების რისკს.
ამიტომ მთავარი კითხვა არ არის, რატომ დანიშნა ერთმა ექიმმა ერთი დამატებითი კვლევა. მთავარი კითხვა ასეთია: რატომ შექმნა ჯანდაცვის სისტემამ ისეთი გარემო, სადაც ზედმეტი სამედიცინო აქტივობა შეიძლება ფინანსურად მომგებიანი იყოს, პაციენტს მისი გაპროტესტების მცირე შესაძლებლობა ჰქონდეს, ხოლო სახელმწიფოს არ გააჩნდეს საკმარისი მონაცემები და აუდიტის მექანიზმები იმის დასადგენად, ხდება თუ არა ეს სისტემურად.
ეს, პირველ რიგში, ცალკეული ექიმების პრობლემა არ არის. ეს არის ჯანდაცვის სისტემის მმართველობის პრობლემა.