აშშ-ის პრეზიდენტმა, დონალდ ტრამპმა მის მიერ დაგეგმილი სარაკეტო თავდაცვის ფარის (“ოქროს გუმბათის“) შექმნის პროექტში გრენლანდიის ფლობა “სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვან“ ფაქტორად შეაფასა და განაცხადა, რომ ეს დანიური ტერიტორია აშშ-ის ეროვნული უსაფრთხოებისთვის კრიტიკულად მნიშვნელოვან როლს ასრულებს.
მანამდე აშშ-ის პრეზიდენტს არაერთხელ უთქვამს, რომ ნახევრად ავტონომიურ დანიურ ტერიტორიას “ერთი ან მეორე გზით“ შეიძენდა, რამაც კოპენჰაგენსა და ზოგადად ევროპაში შეშფოთება გამოიწვია.
ოთხშაბათს, როდესაც დანიისა და გრენლანდიის ოფიციალური პირები ვაშინგტონში მოლაპარაკებებზე ჩავიდნენ, ტრამპა Truth Social-ზე შემდეგი პოსტი გამოაქვეყნა:
“შეერთებულ შტატებს გრენლანდია ეროვნული უსაფრთხოების მიზნებისთვის სჭირდება, ეს კუნძული სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია იმ “ოქროს გუმბათისთვის”, რომელსაც ვაშენებთ“
აღნიშნული პოსტი იყო პირველი შემთხვევა, როდესაც აშშ-ს პრეზიდენტმა ტერიტორიული გაფართოებისკენ მიმართული ამბიციები კონკრეტულ თავდაცვით პროექტს დაუკავშირა. თუმცა ანალიტიკოსებს ეჭვი ეპარებათ, დაინახავს თუ არა ეს სარაკეტო თავდაცვის სისტემა ოდესმე დღის სინათლეს.
ისრაელის “რკინის გუმბათით“ შთაგონებული “ოქროს გუმბათის”პროექტი ტრამპმა პირველად 2025 წლის მაისში წარადგინა და განაცხადა, რომ 175 მილიარდი დოლარის ღირებულების ინფრასტრუქტურა სამ წელიწადში უნდა აშენდეს.
“გავიდა თვეები და “ოქროს გუმბათი“ ისევ დაგეგმვის ეტაპზეა, მის შესაქმნელად არცერთ სამთავრობო სტრუქტურას ჯერ არანაირი კონტრაქტი არ გაუფორმებია“, – აცხადებს ლაიდენის უნივერსიტეტის (ნიდერლანდები) აშშ-ის საგარეო პოლიტიკის ექსპერტი, ისტორიკოსი ენდრიუ გოთორპი.
“გუმბათს“ შექმნის გეგმას, ხშირად ყოფილი პრეზიდენტის, რონალდ რეიგანის, იმ მრავალჯერ გაკრიტიკებულ “ვარსკვლავური ომების“ პროგრამას ადარებენ, რომელიც საბოლოდ შეწყდა.
“მისი მთავარ ელემენტს ადრეული გაფრთხილების სისტემა წარმოადგენს, რომელიც კოსმოსში განთავსებული თანამგზავრების მასივზე იქნება დაფუძნებული. აშშ-ის მიმართულებით გაშვებული რაკეტების ჩამოსაგდებად განკუთვნილ “გზაგადამჭრელებიც“ ასევე კოსმოსიდან უნდა გაეშვას და “გუმბათის“ ძირითადი ნაწილი დედამიწის ორბიტაზე იქნება განლაგებული. რატომ ჰგონია ტრამპს, რომ ამ თავდაცვითი სისტემის ასაშენებლად გრენლანდია სჭირდება? გაუგებარია”, – აცხადებს ექსპერტი.
გოთორპის თქმით, სარაკეტო ფარს მაინც დასჭირდება მიწისზედა ინფრასტრუქტურა, თუმცა “საკამათოა, არის თუ არა გრენლანდია ამისთვის ნამდვილად კარგი ადგილი“.
ამასთანავე, პენტაგონს უკვე აქვს მონიშნული შესაძლო ადგილები “ოქროს გუმბათის“ მიწისზედა ინფრასტრუქტურისთვის და სიაში გრენლანდია სულაც არ ფიგურირებს.
- აშშ-ის ომის დეპარტამენტმა უკვე გამოყო 25 მილიონი დოლარი ჩრდილოეთ ნიუ-იორკში, კანადის საზღვართან ახლოს მდებარე ფორტ დრამის სამხედრო ბაზაზე “გზაგადამჭრელების” ბაზის შესაქმნელად.
“გრენლანდიას, რომელიც შედარებით ჩრდილოეთით და რუსეთთან ახლოს მდებარეობს, ფორტ დრამთან შედარებით გარკვეული უპირატესობა აქვს, ის უფრო ადრე აღმოაჩენს რაკეტებს იმ შემთხვევაში, თუ ისინი რუსეთის ტერიტორიიდან იქნება გაშვებული. თუმცა აშშ-ს არ სჭირდება ტეხასზე სამჯერ დიდი ტერიტორიის ხელში ჩაგდება, რათა იქ “ოქროს გუმბათის“ ნაწილი განათავსოს”, – ამბობს მეთიუ პაუელი, პორტსმუთის უნივერსიტეტის საჰაერო თავდაცვის სპეციალისტი.
“გარდა ამისა გრენლანდიაზე უკვე მდებარეობს აშშ-ს კოსმოსური ბაზა, სახელწოდებით “პიტუფიკი“, სადაც აშშ-ის გლობალური სარაკეტო გაფრთხილების სენსორების ქსელის დიდი ნაწილია განთავსებული.
შტატებსა და დანიას შორის, 1951 წლის დადებული შეთანხმება ვაშინგტონს საშუალებას აძლევს გაზარდოს თავისი პერსონალის რაოდენობა და განავითაროს თავისი სამხედრო ბაზა ისე როგორც საჭიროდ ჩათვლის,“ – აცხადებს გოთორპი.
“ამერიკელები ყოველთვის მგრძნობიარენი იყვნენ ახალი სამხედრო ტექნოლოგიების საკითხში. შესაძლოა, მათ ეშინიათ, რომ დანიელებთან გარკვეული ინფორმაციის გაზიარება მოუწევთ”, – აღნიშნავს ენდრიუ გოთორპი.
“ოქროს გუმბათის“ არგუმენტად გამოყენების მცდელობა, შესაძლოა ასევე მიუთითებდეს ტრამპის მცდელობაზე, დაარწმუნოს სკეპტიკურად განწყობილი ამერიკული საზოგადოება გრენლანდიის ხელში ჩაგდების საჭიროებაში, რადგან ნაკლებად სავარაუდოა, გრენლანდიის იშვიათი მიწის ელემენტების მიმართ მისმა ინტერესმა საზოგადოებაში მხარდაჭერა მოიპოვოს.
Reuters/Ipsos-ის 15 იანვარს გამოქვეყნებული გამოკითხვის მიხედვით, ამერიკელთა მხოლოდ 17% უჭერს პრეზიდენტის ამბიციას დანიური ტერიტორიის მიერთების შესახებ.
