კაცობრიობის ისტორიაში ოფიციალურად აღმოჩენილ და დოკუმენტირებულ ყველაზე დიდ განძად მიჩნეულია ინდოეთში, კერალას შტატში მდებარე შრი პადმანამბჰასვამის (Sree Padmanabhaswamy) ტაძარში 2011 წელს მიკვლეული საგანძური.
ტაძრის ისტორია საუკუნეებს ითვლის და მოხსენიებულია ძველ ინდურ ტექსტებში (პურანებში). მისი თანამედროვე იერსახე ძირითადად XVIII საუკუნეს უკავშირდება, როდესაც ტრავანკორის (Travancore) სამეფოს მმართველმა, მარტანდა ვარმამ, ტაძარი სრულად განაახლა. 1750 წელს მან მთელი თავისი სამეფო ღვთაება პადმანაბჰასვამის მიუძღვნა და გამოაცხადა, რომ სამეფო ოჯახი ამიერიდან ღვთაების “მსახური“ (Padmanabha Dasa) იქნებოდა.
არქიტექტურულად ტაძარი ჩერასა და დრავიდული სტილის იშვიათი შერწყმაა: მას აქვს 7-სართულიანი გრანდიოზული კოშკი (გოპურამი), ასობით ჩუქურთმიანი სვეტი და წმინდა ტბორი.
უდიდესი აღმოჩენის ძირითადი დეტალები:
2011 წლამდე ტაძარი ცნობილი იყო მხოლოდ თავისი რელიგიური და ისტორიული მნიშვნელობით, თუმცა ყველაფერი შეიცვალა, როდესაც ინდოეთის უზენაესმა სასამართლომ ტაძრის საცავების ინვენტარიზაციის ბრძანება გასცა.
ტაძრის მიწისქვეშეთში აღმოჩნდა 6 ძირითადი საცავი (საიდუმლო ოთახი), რომლებსაც პირობითად სახელად A, B, C, D, E და F ასოები მიანიჭეს:
საცავებში იყო ტონობით ოქროს ზოდები, ათასობით ანტიკვარული ოქროს მონეტა (რომაული, შუა საუკუნეების პერიოდისა და ნაპოლეონის დროინდელი), უძველესი მმართველების მიერ შეწირული სუფთა ოქროს გვირგვინები, ძვირფასი ქვებით (ალმასებით, ზურმუხტებით, იაგუნდებით) მოოჭვილი 5.5-მეტრიანი ოქროს ჯაჭვები, ღვთაების უზარმაზარი ოქროს ქანდაკებები და უთვალავი საიუველირო ნაკეთობა.
საძირკველში ნაპოვნი სამკაულებისა და ძვირფასეულობის საბაზრო ღირებულებამ საწყის ეტაპზე 22 მილიარდი აშშ დოლარი შეადგინა, თუმცა ისტორიკოსების და ექსპერტების თქმით, როგორც უძველესი არტეფაქტებისა და ანტიკვარიატის კოლექციას, მისი რეალური კულტურული და ისტორიული ფასი რამდენჯერმე მეტია. საინტერესოა ისიც, რომ ერთ-ერთი მთავარი მიწისქვეშა სარდაფი (ცნობილი, როგორც “საცავი B“) სიფრთხილის მიზნით, დღემდე ბოლომდე გახსნილი არ არის.
რა ნახეს საცავებში?
როდესაც საცავების გახსნის ბრძანება ინდოეთის უზენაესმა სასამართლომ გასცა მას შემდეგ, გაჩნდა კითხვები ტაძრის მენეჯმენტისა და უსაფრთხოების შესახებ. შეისწავლეს ექვსი ძირითადი მიწისქვეშა საცავიდან ხუთი (აღნიშნული ასოებით: A, C, D, E, F).
ყველაზე მეტი განძი მთავარ, A საცავში აღმოჩნდა, სადაც წარმოდგენილი იყო საუკუნეების განმავლობაში მეფეების, მორწმუნეებისა და სხვადასხვა დინასტიების მიერ შეწირული უნიკალური ნივთები:
- ოქროს ქანდაკებები და ნაკეთობები – მათ შორის გამოირჩევა ღვთაება ვიშნუს სუფთა ოქროს 1.2-მეტრიანი ფიგურა, რომელიც ინკრუსტირებულია ბრილიანტებითა და სხვა ძვირფასი ქვებით.
- სამეფო ტახტები და ატრიბუტიკა – სუფთა ოქროსგან დამზადებული ტახტები ძვირფასი ქვებით, აგრეთვე მრავალი კილოგრამიანი ოქროს გვირგვინები, სამოსი და ცერემონიალური სამკაულები.
- ძველებური მონეტები – მსოფლიოს სხვადასხვა კუთხიდან შემოსული უზარმაზარი კოლექცია – მათ შორის რომაული, ნაპოლეონის დროინდელი და შუა საუკუნეების ოქროს მონეტები.
- ძვირფასი ქვები – ტომრებით აღმოჩენილი ბრილიანტები, ზურმუხტები, საფირონები და ლალები, აგრეთვე ოქროსგან დამზადებული ხილი (ქოქოსის ნაჭუჭები ოქროსა და ძვირფასი ქვების ინკრუსტაციით).
იდუმალი “B საცავი” (Vault B)
განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა მეშვიდე, B საცავს, რომელიც 2011 წელს არ გახსნილა.
მასთან დაკავშირებულია მრავალი ლეგენდა და მისტიკური ისტორია. ადგილობრივი ტრადიციისა და ტაძრის მცველების რწმენით, კარი დაცულია სპეციალური მანტრებითა და ე.წ. “ნაგაბანდჰამის“ (“გველების ბეჭდის”) სიმბოლოებით.
ამბობენ, რომ საცავის გახსნამ შესაძლოა, რეგიონს უბედურება და კატასტროფა მოუტანოს, რის გამოც სამეფო ოჯახმა და სასამართლომ მისი ხელშეუხებლობის გადაწყვეტილება მიიღეს. ამდენად მისი გახსნა რელიგიური და სულიერი მიზეზების გამო შეჩერდა.
ეს განძი წარმოადგენს არა მხოლოდ მატერიალურ სიმდიდრეს, არამედ ინდოეთის მრავალსაუკუნოვანი კულტურული და სულიერი მემკვიდრეობის უნიკალურ არქივს.
სხვა მასშტაბური განძები ისტორიაში:
თუ არ ჩავთვლით რელიგიურ ტაძრებში საუკუნეების განმავლობაში დაგროვილ სიმდიდრეს, ისტორიაში ცნობილია სხვა ტიპის მასშტაბური აღმოჩენებია:
- ჩაძირული გემების განძები (მაგალითად, ესპანური გალეონი “სან ხოსე“) – კარიბის ზღვაში ჩაძირული ესპანური ხომალდი, რომელიც მე-18 საუკუნის დასაწყისში ტონობით ოქროს, ვერცხლსა და ძვირფას ქვებს ატარებდა, ზოგადად მიჩნეულია წყალქვეშ დაკარგულ ყველაზე ძვირად ღირებულ განძად (მისი ამოღება ეტაპობრივად მიმდინარეობს).
- არქეოლოგიური საგანძური (როგორიცაა კუერდეილის ვიკინგების განძი დიდ ბრიტანეთში ან სტეფორდშირის ანგლო-საქსონური განძი): მიუხედავად იმისა, რომ ისინი მილიონობით დოლარად არის შეფასებული, მასშტაბებითა და ღირებულებით პადმანამბჰასვამის ტაძრის სიმდიდრესთან ახლოსაც ვერ მივა.
