„ახალი რეპრესიული შეზღუდვები ყველას და ყველაფერს ეხება. ავტორიტარიზმი გადადის დიქტატურაში, ამის ნიშანია ეს“- ამბობს ლევან ავალიშვილი, ორგანიზაცია IDFI-ის თანადამფუძნებელი.
„ბათუმელები“ ლევან ავალიშვილს გრანტების კანონში შესატან ახალ, რეპრესიულ ცვლილებებზე ესაუბრა.
- ბატონო ლევან, „გრანტების შესახებ“ კანონში ახალი, ბევრად რეპრესიული ცვლილებები შეაქვს „ოცნებას“. აქამდე იყო განცდა, რომ ვერ იმუშავა რეპრესიებმა და პროტესტი მაინც გაგრძელდა. რა შედეგებს მოიტანს ეს ბოლო ჩანაწერი, რომელიც ამ ქვეყნის ყველა მოქალაქეს ეხება და, ფაქტობრივად, ყველას დასჯას ითვალისწინებს?
მე ვერ დავეთანხმებოდი მოსაზრებას, რომ ამ რეპრესიულმა კანონებმა არ იმუშავა. განსაკუთრებით „გრანტების კანონმა“ იმუშავა, რადგან რეალურად ახლა ვინც მუშაობს, „გრანტების კანონის“ მიღებამდე არსებული სახსრებით მუშაობს. უფრო რუსულმა კანონმა არ იმუშავა, რადგან არ დაემორჩილა საზოგადოება და არ დარეგისტრირდნენ რეესტრში.
მაგრამ „გრანტების კანონი“ უკვე დონორებს ეხებოდა და საერთაშორისო საზოგადოებას ჩაუკეტეს გზა, რომ ვეღარ მიიღო გრანტი მთავრობის ნებართვის გარეშე. ამიტომ, არ ვიტყოდი, რომ სამოქალაქო სექტორი ძალიან მყარ მდგომარეობაშია. ჩემი ორგანიზაციაც დააყადაღეს, ბევრი სხვაც და გააჩერეს. აღარ არის ისეთი აქტივობა, როგორც ადრე იყო. იურიდიულ მომსახურებასაც კი ვეღარ უწევენ მოქალაქეებს რომ დაეხმარონ.
ეს ახალი ცვლილებები ნაკლებად უკავშირდება არასამთავრობო სექტორს და უკვე ყველა მოქალაქეს ეხება.
თუ წინა კანონები ორგანიზაციებზე იყო გათვლილი, ახალი ცვლილებები თითქმის მთელ საზოგადოებას ფარავს. ნებისმიერ ინდივიდუალურ პირს. იმიტომ, რომ ბევრი აქტივისტი მუშაობს კერძო სექტორში, ან თავისი ბიზნესი აქვს, ან სწავლობს – მათზე უნდათ უკვე ამის გავრცელება. დრაკონული კანონია, შეიძლება რუსეთშიც კი არ იყოს ასეთი კანონი მიღებული, არ ვიცი.
- მცირე, მაგრამ ბიზნესის რაღაც ნაწილი მაინც დგას პროტესტში. ეხმარებოდნენ უკანონოდ დაჯარიმებულ ადამიანებს ჯარიმების გადახდაში და აი, ამის შეჩერება უნდათ, რომ საერთოდ აღარ არსებობდეს სამოქალაქო სოლიდარობა და მხარდაჭერის ეს მექანიზმიც უნდა მოსპონ?
კი, ამას ვგულისხმობ, რომ ეს ახალი ფაზაა, განსხვავებული აზრის შებოჭვის და მოგუდვის. ინდივიდუალურ პირებს, მეწარმეებს და, ზოგადად, ყველას ეხება.
პირველ რიგში აქტიურ მოქალაქეს, იმიტომ, რომ ნებისმიერ დაფინანსებას, რომელიც უკავშირდება პოლიტიკას, პოლიტიკის კეთებას, საზოგადოებრივ საკითხებზე დებატებს, მსჯელობას, უკანონოდ აცხადებს.
და არა მარტო უცხოური დაფინანსებით განხორციელებულ აქტივობას აცხადებს უკანონოდ, არამედ ქვეყნის შიგნით დაფინანსებულსაც. ვგულისხმობ იმას, რომ ბიზნესებს ფაქტობრივად აუკრძალეს აზრის გამოთქმა. იქ დასაქმებულებსაც აუკრძალეს აზრის გამოთქმა და დაემუქრნენ ჯარიმებით.
ჩემი აზრით, ასეთი განვითარება მოსალოდნელი იყო. როცა „რუსული კანონი“ შემოიღეს, მაშინაც ვამბობდით, რომ აუცილებლად მივიდოდნენ აქამდე, რადგან ეს ძალაუფლების კონსოლიდაციის ლოგიკაა. ეს უნდა მომხდარიყო, სხვანაირად ვერ იქნებოდა. თუმცა ბევრს ეგონა, რომ ეს რეპრესიები მათ არ შეეხებოდა, მაგრამ ავტორიტარიზმის ლოგიკაა, რომ ეს ასე უნდა გაგრძელდეს.
- ახალი ცვლილების მიხედვით, „ნებისმიერ პირს, ნებისმიერი პირისგან“ ეკრძალება დაფინანსების მიღება, თუ მიზანი არის პოლიტიკური. თუ ადამიანებს ემიგრაციაში მყოფი ოჯახის წევრი დაეხმარება, ესეც იქნება დასჯადი, თუ ეს პირი პოლიტიკურად აქტიურია? – იქნებ ესეც განვუმარტოთ ადამიანებს.
კი, უცხოეთიდან ჩამორიცხულ თანხებს ეხება. ლოგიკა აქეთკენ მიდის, იმიტომ, რომ უცხოური დაფინანსება ისედაც შეზღუდულია და მეორე მხრივ, არამატერიალურიც შეზღუდეს, ხომ? ცოდნის გავრცელებაც იზღუდება. საერთო ჯამში ყველაფერს ზღუდავენ.
ნებისმიერი პირის მიმართ შეიძლება დაიწყონ სისხლის სამართლებრივი დევნა, რომელიც „ქართული ოცნების“ ხელისუფლებას აკრიტიკებს, ან არ მოსწონს მისი კურსი.
- პოლიტიკური კრიტიკა არის აკრძალული ნებისმიერი პირის მხრიდან, ნებისმიერი ფორმით?
დიახ, აქეთკენ მიდის, რომ ყველა ფინანსური წყარო დახურონ, თავისუფალი აზრი შეზღუდონ.
- ბოლო ცვლილებებში წერია – „გავლენის მოხდენა“. ანუ შეზღუდვა შეეხება ყველას, ვინც საზოგადოებრივ აზრზე ახდენს გავლენასო. გამოდის, ამ მუხლით ნებისმიერს შეიძლება შეედავონ, მათ შორის ინფლუენსერებსაც?
კი, ნამდვილად ყველას და ყველაფერს ეხება. რეალურად, თუ რაიმე შემოსავლის წყარო გაქვს უცხოეთიდან და არ მოეწონებათ ის, რომ რაღაცას აპროტესტებ, დაიწყება შენი დევნა. ავტორიტარიზმი გადადის დიქტატურაში, ამის ნიშანია ეს.
- ივანიშვილმა ამ ფორმით გადაწყვიტა, რომ წინააღმდეგობაში მყოფი ყველა ადამიანი დატოვოს საარსებო წყაროს გარეშე და ასე აიძულოს ქვეყნიდან გაიქცნენ ან იყვნენ მორჩილებაში?
ყველაფერი ერთადაა. წინააღმდეგობის გატეხის გზაა რეალურად. ბევრი ალბათ მორჩილებას აირჩევს, ბევრი ემიგრაციაში წავა, მაგრამ მე მაინც არ მგონია, რომ საბოლოო ჯამში ამან იმუშაოს, რადგან შეუძლებელია ამხელა პროტესტის და უკმაყოფილების გაჩერება რაღაც კანონებით. ფიზიკურად შეუძლებელი მგონია, ვერ მიაღწევს ჩემი აზრით.
- მაგრამ პუტინმა ხომ მიაღწია და ქვეყნიდან გააძევა კრიტიკულად განწყობილი საზოგადოება. „ქართული ოცნებაც“ კრემლის ნაბიჯებს იმეორებს. ალბათ ივანიშვილსაც აქვს იგივე მოლოდინი?
კი, მაგას აპირებს, რა თქმა უნდა, რომ კრიტიკულად მოაზროვნე საზოგადოება ან გაჩუმდეს, ან ქვეყნიდან წავიდეს და წინააღმდეგობა რეჟიმის მიმართ აღარ არსებობდეს, ან მინიმალური იყოს. ნებისმიერი ავტოკრატიული მმართველობა აუცილებლად აქამდე მივიდოდა და ეს თავიდანვე ცხადი იყო. თუ რეჟიმი უკან არ იხევს, შესაბამისად მან კონსოლიდაცია უნდა გააგრძელოს, უფრო და უფრო მოუჭიროს რეპრესიულ მექანიზმებს.
- თუ ისტორიას გადავხედავთ, დავინახავთ, რომ საქართველოში, რუსეთი ყოველთვის ცდილობდა განათლებული, კრიტიკულად მოაზროვნე საზოგადოების განადგურებას. ნაწილი დახვრიტა, ნაწილი გადაასახლა, ნაწილი ემიგრაციაში წავიდა. ფაქტობრივად, იგივე მეთოდებით გვებრძვის ახლაც – უნდათ დაიცალოს საქართველო მოაზროვნე საზოგადოებისგან. თუ ეს ასე მოხდა, რამდენად დიდი იქნება ზიანი, შევძლებთ კი რეაბილიტაციას?
ზოგადად, საქართველო ძალიან დიდ სტრატეგიულ ჩიხში იმყოფება, ჩემი შეფასებით – მიგრაცია, ახალგაზრდების და ტვინების გადინება მხოლოდ იმიტომ არ მოხდება, რომ ასეთი რეპრესიული კანონებია ქვეყანაში. ზოგადად, ქვეყნის განვითარების პერსპექტივა აღარ ჩანს. ასეთ პირობებში მიგრაცია, რომელიც აქამდეც იყო, კიდევ უფრო გაიზრდება, ეს გარდაუვალია, თუ ეს პროცესები არ შემობრუნდა და საზოგადოებამ შესაბამისი პასუხი არ გასცა და უკან არ დაახევინა რეჟიმს.
რა არის დღევანდელი საქართველოს განვითარების პერსპექტივა? – ეკონომიკური კეთილდღეობა, რომელიც ადამიანებზე არ აისახება? სად ხედავენ ადამიანები თავიანთი შვილების მომავალს 5-10 წლის შემდეგ, ასეთი ფორმის სახელმწიფოში? სადაც არა მარტო კრიტიკა იკრძალება, უბრალოდ, განვითარება შეუძლებელია.
„ქართული ოცნების“ ხელისუფლებამ გადაწყვიტა, რომ ცივილიზაციურად ჩამოგვაშოროს დასავლეთს.
- პრინციპში იმ მომავალს გვთავაზობს, რაც არსებობდა საბჭოთა კავშირში – რკინის ფარდა დასავლურ სამყაროსთან. გრანტების აკრძალვის მიზანიც ხომ ეს არის რეალურად?
თუ არ არის განმავითარებელი პროექტები, არც განვითარებაა და ეს აუცილებლად აისახება განათლების სფეროზეც. შემცირდება აკადემიური მხარდაჭერა და საერთო ჯამში, ადამიანი თავის მომავალს, თავისი შვილების მომავალს განვითარების პერსპექტივაში უყურებს, ხომ? როცა ვერ დაინახავს ამ პერსპექტივას, თურქმენეთის მსგავსი ქვეყნის პერსპექტივა თუ ჩნდება, რომელსაც არ ჰყავს მოკავშირეები, არ აქვს განვითარების იდეა და ჩაკეტილი, იზოლირებული სივრცეა, რა თქმა უნდა, ასეთი ქვეყნიდან მიგრაცია გაიზრდება. ეს გარდაუვალია.
თუ აქამდე სოციალური სიდუხჭირის გამო მიდიოდნენ ადამიანები ქვეყნიდან, ამას საშუალო კლასიც დაემატება, რომელიც დღეს შრომობს ამ ქვეყანაში და სურს ამ ქვეყნის განვითარება. თუ მომავალს ვეღარ დაინახავენ ადამიანები, წავლენ.
არც ის არის გამორიცხულო, რომ შემდეგი ნაბიჯი არჩევნების მონაწილეობის შეზღუდვა იყოს. საარჩევნო უფლების შეზღუდვა იმდენად არაკონსტიტუციურია და იმდენად ფუნდამენტურ წინააღმდეგობაში მოდის ნებისმიერი ცივილიზებული ქვეყნის სამართლიან წესებთან, რომ მხოლოდ დიქტატორულ რეჟიმებში არსებობს ასეთი შეზღუდვები.
ამიტომ, საერთოდ ახალი დონეა რეპრესიების, რაც ახლა უნდათ, რომ შემოიღონ, ეს 8-წლიანი შეზღუდვა, რომ პოლიტიკაში ვეღარ მოვა ადამიანი, თუ არასამთავრობო სექტორში მუშაობდა.
რა თქმა უნდა, ეს გაგრძელდება საარჩევნო ხმის უფლებების ჩამორთმევით, ფინანსური სანქციებით ოჯახის წევრებზე, როგორც მაგალითად ბელარუსშია. ამიტომ მიმდინარეობს ძალაუფლების კონსოლიდაცია და საქართველოს გადაქცევა იზოლირებულ ავტოკრატიულ ქვეყნად, რომელიც არ ცნობს საერთაშორისო თამაშის წესებს, არ ცნობს საერთაშორისო სამართალს, ადამიანის ფუნდამენტურ უფლებებს და, შესაბამისად, ისეთ წესებს ამკვიდრებს ქვეყანაში, რომელიც ამ ყველაფრის წინააღმდეგ მიდის.
- ისევე როგორც რუსეთშია, არა? ფაქტობრივად არც ისინი ცნობენ საერთაშორისო სამართალს და ყველა შეთანხმებას არღვევენ.
უკვე აღარ ითვალისწინებენ არანაირ საერთაშორისო ნორმას, რომელზეც ხელი გვაქვს მოწერილი და რომლისკენაც ვესწრაფოდით დეკლარირებულად.
- როგორც ვიცით, საქართველოში ადამიანის უფლებათა გაუარესებული მდგომარეობის შესასწავლად ეუთომ „მოსკოვის მექანიზმი“ აამოქმედა, რაზეც პაპუაშვილმა უკვე განაცხადა, რომ ეს უბრალოდ რეკომენდაციაა და ბევრს არაფერს ნიშნავს. გამოდის, ბოლომდე რუსეთის გზას დაადგნენ?
„სუვერენული დემოკრატია“, რაც აქვთ ხოლმე ამოჩემებული, ზოგადად, რუსეთის საგარეო პოლიტიკის ერთ-ერთი ფუნდამენტური მიმართულება იყო და ყველა დიქტატორული რეჟიმის მაშველი რგოლია ახლაც, როცა ქვეყნის სუვერენიტეტის დაცვის საბაბით ყველაფერს ზღუდავენ. ამიტომ არ არის გამორიცხული, რომ ადამიანის ევროპული სასამართლოს გადაწყვეტილებებიც კი არ გაითვალისწინონ და იგივე გაიმეორონ, რასაც რუსეთი ამბობს ხოლმე, რომ „ჩვენ უფლებებს არ ვარღვევთ“.
ამათი სურვილია საქართველო იყოს იზოლაციაში და არანაირ მოლაპარაკებას, უკან დახევას და რაიმე ცვლილებას ამ ეტაპზე აშკარად არ აპირებენ.
- როგორ ფიქრობთ, აზერბაიჯანის და სომხეთის აქტიურობის ფონზე, მაინც მოახერხებენ, რომ საქართველო სრულ იზოლაციაში მოაქციონ. ფიქრობთ, რომ დასავლეთის ყველა ინტერესი შეიძლება გაქრეს საქართველოს მიმართ?
ეს რომ ვერ შეძლონ, მხოლოდ საქართველოს საზოგადოებაზეა დამოკიდებული. თუმცა, ძალიან დაზიანდება საქართველოს მომავალიც, საქართველოს პერსპექტივაც და ამ ყველაფრის აღდგენის ფაქტორიც. მაგრამ საბოლოო ჯამში შეუძლებელი მგონია მაინც ისეთ დონეზე შეინარჩუნონ ხელისუფლება, როგორც მაგალითად ლუკაშენკოს აქვს ამდენი წელი.
- 2036-წლიან გეგმებს წერენ, გამოდის არ ფიქრობენ, რომ მათი დრო წავიდა?
არავითარ შემთხვევაში უკან არ დაიხევენ, მაგრამ ბევრი ფაქტორი არსებობს, რომელიც ამ ცვლილებას ჩემი აზრით მოიტანს.
შეუძლებელია ლეგიტიმაციის, საერთაშორისო აღიარების გარეშე ქვეყნის მართვა. ერთ წელიწადში იქნება, ორში თუ რამდენში, მაინც მოუწევთ საუბარი დასავლეთთან იმისთვის, რომ რაღაც შეიცვალოს. სხვანაირად, შეუძლებელია ქვეყნის განვითარება.
- ყველა მხრივ შებოჭილ საზოგადოებას რა დარჩა მოტივაციისთვის. გაუძლებს, შემოსავლების გარეშე დარჩენილი ხალხი ამდენ რეპრესიას?
მოტივაცია საქართველოს კონსტიტუციის დაცვაა, იმ 35-წლიანი დამოუკიდებლობის ისტორიის და იმ პროგრესის შენარჩუნება, რასაც აქამდე მივაღწიეთ. ეს ხომ ჩვენი შვილების მომავალს ეხება. როგორ საქართველოში იცხოვრებენ – იზოლირებულ, ჩაკეტილ ქვეყანაში, რომელიც არ ცნობს საერთაშორისო სამართალს და ადამიანის უფლებებს, თუ ქვეყანაში, რომელიც ვითარდება. ამაზე დიდი მოტივაცია რა უნდა იყოს?
ყოველ შემთხვევაში, მე ვერ ვხედავ სხვა არჩევანს და სხვა გზას, გარდა წინააღმდეგობისა, რომელიც გამოიხატება ღია, აქტიური პროტესტით. საზოგადოებამ უნდა გაითავისოს და გაითვალისწინოს, რომ სხვა რეალობაში ვართ და მხოლოდ აქტიური პროტესტით არის შესაძლებელი ცვლილებების მიღწევა. სხვა ყველა გზა, ფაქტობრივად ამოქოლეს.
