მას შემდეგ, რაც საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაციამ (საიამ) განაცხადა, რომ შინაგან საქმეთა სამინისტრო 112-ის კამერების საშუალებით სავარაუდოდ უკანონოდ უთვალთვალებს მოქალაქეებს, პერსონალურ მონაცემთა დაცვის სამსახურმა განაცხადა, რომ მოკვლევა დაწყებული აქვს.
საიას ცნობით, შინაგან საქმეთა სამინისტრო საპროტესტო აქციების მონაწილეების წინააღმდეგ სახის ამომცნობი კამერების გამოყენებას აგრძელებს და ამ პროცესში, სავარაუდოდ, უკანონოდ იქცევა.
„უთვალთვალებენ, რას კითხულობს მოქალაქე“
საქართველოს ახალგაზრდა იურისტთა ასოციაცია გამოყოფს ერთ შემთხვევას, რასაც საპროტესტო აქციებთან დაკავშირებით მათი ერთ-ერთი დაცვის ქვეშ მყოფი მოქალაქის შემთხვევისას აღმოაჩინეს.
საიას თანახმად, 2025 წლის იანვარში ჩატარებული ერთ-ერთი აქციის ამსახველ ვიდეოზე, რომელიც შსს-ს მტკიცებულების სახით აქვს წარდგენილი სასამართლოში, დაფიქსირებულია, როგორ ადევნებენ თვალს კამერით რუსთაველის გამზირზე მყოფი აქციის ერთ-ერთ მონაწილეს „ლაივ რეჟიმში“.
კერძოდ, საიას ცნობით, ვიდეოში ჩანს:
· როგორ მოძრაობს კამერა კონკრეტულად იმ მიმართულებით, რა მიმართულებითაც გადაადგილდება აქციის მონაწილე;
· შემდგომ მოქალაქე დგას ვიდეოსამეთვალყურეო კამერისგან ზურგით და რაღაც დოკუმენტს კითხულობს;
· „ამ დროს კადრს აახლოებს შესაბამისი [მოთვალთვალე] პირი იმგვარად, რომ სრულად გარჩევადია, თუ რას კითხულობს მოქალაქე“.
საიას დასკვნით, ეს მიუთითებს, რომ აქციის მონაწილის გადაადგილების ზედამხედველობა და კონკრეტული კადრების მიახლოება ხორციელდება ლაივრეჟიმში.
„ეს გვაძლევს ვარაუდის საფუძველს, რომ კამერების მართვა ხდება კონკრეტული პირის/პირების მიერ მექანიკურად. ვიდეო ჩანაწერიდან იკვეთება, რომ კამერების მიახლოებით შესაძლებელია არა მარტო პირების იდენტიფიცირება, არამედ, სხვა ტიპის ინფორმაციების მიღება, მაშინაც კი, როდესაც ეს კონკრეტული ინფორმაცია რაიმე სამართლებრივ კავშირში არაა ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმესთან“, – აცხადებს საია.
თუმცა, ორგანიზაციის თანახმად, გაუგებარია, „რა ლეგიტიმურ მიზანს ემსახურება ვიდეოკამერისგან ზურგით მდგომი საპროტესტო აქციის მონაწილის ხელში არსებული ფურცლების იმგვარად მიახლოება და გარკვეული პერიოდის განმავლობაში დაკვირვება, რომ შესაძლებელი გამხდარიყო არსებული ტექსტის წაკითხვა“.
„საგანგაშო“ პრაქტიკა „მოქალაქეთა დაშინებისთვის“
საიას შეფასებით, საგანგაშოა, რომ სამინისტრო „ცდილობს მშვიდობიანი პროტესტის მონაწილეების პერსონალურ ინფორმაციაზე წვდომის ამ ფორმით მოპოვებას“.
ამასთან, ორგანიზაციას მიაჩნია, რომ ეს პრაქტიკა მიზნად ისახავს საპროტესტო აქციის მონაწილეებში შიშის დანერგვას – შიშისა, რომ „სახელმწიფო არამხოლოდ მათ იდენტიფიცირებას მოახდენს და სოლიდურ ჯარიმას დააკისრებს, არამედ უთვალთვალებს კიდეც“.
საიას თანახმად შსს სამართალდარღვევის საფუძვლით საქმის წარმოებისას სახის ამომცნობ კამერებს მასობრივად იყენებს აქციის მონაწილეების წინააღმდეგ. ორგანიზაციის თანახმად, ეს პრაქტიკა განსაკუთრებით შეინიშნება გზის გადაკეტვის საფუძვლით დაწყებული სამართალდარღვევის საქმეებში
· „როგორც წესი, ასეთ საქმეებში ერთადერთ მტკიცებულებას სახის ამომცნობი კამერებიდან ამოღებული ფოტოები წარმოადგენს, რომლებიც, ძირითადად, შესაბამისი კონტექსტის იგნორირებით, პირის სამართალდამრღვევად მიჩნევისათვის სასამართლოს საკმარის მტკიცებულებად მიაჩნია.
· სასამართლო უმეტესად, არ აფასებს, რამდენად კანონიერად მოხდა პირის იდენტიფიცირება და პირს, რომელმაც იდენტიფიცირება მოახდინა, ჰქონდა თუ არა სათანადო დაშვება დაცულ ბაზებთან, პერსონალურ მონაცემთა დაცვის კანონმდებლობის შესაბამისად“, – წერს საია.
ორგანიზაციის შეფასებით, ეს პრაქტიკა მიზანმიმართულად გამოიყენება როგორც მოქალაქეთა დაშინების, ასევე, აქციის მონაწილეთა სამომავლო ქცევის კონტროლისათვის. მას ასევე, აქვს „მსუსხავი ეფექტი“, რაც გამოხატვის თავისუფლებით სარგებლობის თვითშეზღუდვაში შეიძლება გამოიხატოს.
საერთაშორისო პრაქტიკა
საია ასევე მიუთითებს სტრასბურგის სასამართლოს პრაქტიკაზე.
ორგანიზაციის თანახმად, ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოს სახის ამომცნობი ტექნოლოგიების გამოყენებისა და პირდაპირ რეჟიმში თვალთვალის ანალოგიური პრაქტიკა შეფასებული აქვს, როგორც „გამოხატვის თავისუფლებასა და პირადი ცხოვრების უფლებებში ჩარევა“.
„სასამართლოს შეფასებით, ამ სახის ტექნოლოგიის გამოყენება გამოხატვის თავისუფლების განხორციელების კონტექსტში, შეუსაბამოა სამართლის უზენაესობის პრინციპით მართული, დემოკრატიული საზოგადოების იდეალებსა და ღირებულებებთან“, – წერს საია და ასახელებს საქმეს, სადაც სასამართლოს ეს პოზიცია დაიკავა (Glukhin v. Russia, no. 11519/20).
„საჭიროა ეფექტიანი გამოძიება“
ამ ყველაფრის გათვალისწინებით, – რახან აღწერილი გარემოებები მიუთითებს შსს-ს მიერ პერსონალური ინფორმაციის უკანონოდ, სამართლებრივი საფუძვლების გარეშე მოპოვებასა და დამუშავებაზე, – საიამ რეაგირებისკენ მოუწოდა პერსონალურ მონაცემთა დაცვის სამსახურს.
საიამ განაცხადა, რომ ადრეც მოუწოდა სამსახურს:
· „შეესწავლა, რამდენად განხორციელდა წინასწარ მონაცემთა დაცვაზე ზეგავლენის შეფასება;
· რამდენად აღირიცხება მონაცემთა მიმართ შესრულებული მოქმედებები;
· რამდენად შეესაბამება მოქმედ კანონს უსაფრთხოების ორგანიზაციულ-ტექნიკური ზომები;
· რამდენად კანონიერად ხორციელდება სპეციალურ ელექტრონულ პროგრამაში დაცულ ინფორმაციაზე სამსახურებრივი საჭიროებიდან გამომდინარე დაშვება;
· თავსებადია, თუ არა დაშვების დონეები პერსონალურ მონაცემთა დაცვის სტანდარტებთან“.
საიამ განაცხადა, რომ ამ დრომდე უცნობია, სამსახურის შემაჯამებელი გადაწყვეტილება ამ საკითხთან დაკავშირებით.
რას ამბობს სამსახური
პერსონალურ მონაცემთა დაცვის სამსახურმა 12 მარტსვე განაცხადა, რომ 2025 წლის 18 თებერვალს, „საკუთარი ინიციატივით“ დაიწყო 2 დამოუკიდებელი არაგეგმური შემოწმება (ინსპექტირება), ჯერჯერობით ეს პროცესი არ დაგვისრულებიაო.
ინსპექტირება, უწყების განმარტებითვე, მოიცავს:
· საზოგადოებრივი უსაფრთხოების მართვის ცენტრ „112“-ის მიერ თბილისში, რუსთაველის გამზირზე დამონტაჟებული კამერების მეშვეობით „ბიომეტრიულ მონაცემთა დამუშავების კანონიერების შესწავლას“;
· შსს-ის მიერ „სპეციალური ელექტრონული პროგრამის მეშვეობით, ადმინისტრაციული სამართალწარმოების პროცესში, ბიომეტრიულ მონაცემთა დამუშავების კანონიერების შესწავლას“;
„პერსონალური მონაცემების დამუშავების კანონიერების ორი შემოწმება (ინსპექტირება) მიმდინარე ეტაპზეა, შესაბამისად, მის დასრულებამდე, მოქმედი კანონმდებლობის თანახმად, სამსახური მოკლებულია წინასწარი შეფასების შესაძლებლობას“, – აცხადებს უწყება.
