სტარტაპებისთვის ნულოვანი საგადასახადო რეჟიმი ამოქმედდება. საქართველოს ინოვაციების და ტექნოლოგიების სააგენტო კანონპროექტზე 2024 წლიდან მუშაობს. ინიციატივა მიზნად ისახავს ხელი შეუწყოს ინოვაციური საქმიანობის განმახორცილებელ სუბიექტებს და შექმნას მათთვის საჭირო მექანიზმები. პროგრამაში მონაწილე სტარტაპები კონკურსის გზით შეირჩევიან. რას გულისხმობს ახალი საკანონმდებლო ინიციატივა? და როგორ გეგმავს სააგენტო მხარი დაუჭიროს ინოვაციურ სტარტაპებს? კითხვებით „კომერსანტმა“ საქართველოს ინოვაციების და ტექნოლოგიების სააგენტოს მიმართა.
· რას გულისხმობს საკანონმდებლო ინიციატივები, რომლის მიხედვითაც სტარტაპებისთვის ნულოვანი საგადასახადო რეჟიმი იმოქმედებს? უკვე საბოლოო სახე აქვს დოკუმენტს, თუ მიმდინარეობს მასზე მუშაობა?
საქართველოს ინოვაციების და ტექნოლოგიების სააგენტომ 2024 წელს დაიწყო მუშაობა კანონპროექტზე, რომელიც ითვალისწინებს ინოვაციური საქმიანობის განმახორცილებელი სუბიექტებისათვის ხელშემწყობი მექანიზმების დანერგვას. აღნიშნული მიზნით, შემოღებულ იქნება სამი ტიპის სტატუსი: ინოვაციური სტარტაპის სტატუსი, ინოვაციური მცირე და საშუალო კომპანიის სტატუსი, ასევე კვლევებისა და განვითარების მომსახურების გამწევი კომპანიის სტატუსი. თითოეული სტატუსისთვის, საერთაშორისო პრაქტიკის შესაბამისად, გათვალისწინებულია შესაბამისი მხარდამჭერი მექანიზმები. კანონპროექტი შემუშავების ეტაპზეა, ამიტომ უფრო დეტალური ინფორმაცია კანონპროექტის დამტკიცების შემდგომ გახდება ცნობილი.
· რომელ სფეროს შეეხება ეს შეღავათები? ყველა სტარტაპისთვის იქნება შეღავათი, თუ გამოიყოფა პრიორიტეტული სფეროები?
ინოვაციური სტარტაპის სტატუსით შეიძლება ისარგებლოს პირმა, რომელიც ქმნის ინოვაციურ პროდუქტს, პროცესს ან/და ეწევა ინოვაციურ მომსახურებას. შესაბამისად, კონკრეტული სფერო გამოყოფილი არაა. ამასთან, კანონპროექტი ითვალისწინებს სხვა მოთხოვნებს, რაც დაკმაყოფილებულ უნდა იყოს სტატუსის მოპოვების მიზნებისთვის.
· სტარტაპების დაფინანსებები გაგრძელდება და გაიზრდება. რამდენი იქნება გამოყოფილი დაფინანსებისთვის? ბიუჯეტში არის უკვე გაწერილი თუ საკანონმდებლო ცვლილებები უნდა განხორციელდეს?
ინოვაციურ და ტექნოლოგიურ სექტორში მოღვაწე კომპანიების ფინანსებზე ხელმისაწვდომობის გაზრდის მიზნით სააგენტო უზრუნველყოფს სტარტაპ ეკოსისტემის მხარდამჭერი საგრანტო პროგრამების შემუშავებასა და განხორციელებას.
აღნიშნული მიმართულებით (გან)ხორციელდება ორი საგრანტო პროგრამა:
· ინოვაციების გრანტები რეგიონებისთვის, პროგრამა ხორციელდება 2023 წლიდან და მისი მიზანია ხელი შეუწყოს საქართველოს რეგიონებში ინოვაციების და ტექნოლოგიების ეკოსისტემის განვითარებას. პროგრამა ხორციელდება საქართველოს თერთმეტ რეგიონში: აჭარა, გურია, იმერეთი, რაჭა-ლეჩხუმი, სამეგრელო, სვანეთი, სამცხე-ჯავახეთი, შიდა ქართლი, მცხეთა-მთიანეთი, კახეთი, ქვემო-ქართლი. აღნიშნული პროგრამის ფარგლებში ყოველწლიურად მაქსიმუმ 25,000 ლარით 40 რეგიონული სტარტაპი ფინანსდება.
· თანადაფინანსების საგრანტო პროგრამის ფარგლებში, ყოველწლიურად სააგენტო აფინანსებდა 40 სტარტაპს მაქსიმუმ 150,000 ლარით. ხოლო 2025 წლიდან დაინერგება „ინკუბატორის პროგრამა, რომლის ფარგლებშიც პროგრამის პირველ ეტაპზე შეირჩევა და აქსელერაციას გაივლის 160 სტარტაპი. პროგრამის მეორე ეტაპზე შერჩეული 80 სტარტაპი კი 50,000 ლარიანი საგრანტო დაფინანსებით ისარგებლებენ, ხოლო პროგრამის მესამე ეტაპისათვის შერჩეული 40 სტარტაპი 150,000 ლარიანი გრანტით დაჯილდოვდება. შესაბამისად საგრანტო დაფინანსების მოცულობა, როგორც ჯამურად, ასევე თითოეული სტრატაპისათვის ინდივიდუალურად იზრდება. მიმდინარე პერიოდში, პროგრამის დიზაინი შემუშავების ეტაპზეა, ამიტომ საგრანტო დაფინანსების მოცულობა და პროექტში ჩართულ სტარტაპთა რაოდენობა ცვლილებებს ექვემდებარება.
· როგორი პრინციპით შეირჩევა სტარტაპები, რომლებიც დაფინანსებით ისარგებლებენ?
„ინკუბატორის პროგრამის” ფარგლებში, პროგრამაში მონაწილე სტარტაპების შერჩევა კონკურსის გზით განხორციელდება. საგრანტო დაფინანსების მიღების დეტალური კრიტერიუმები და პრინციპები პროექტის საბოლოო დიზაინის შემუშავების შემდგომ გახდება ცნობილი.
· რატომ გადაწყდა სტარტაპების ხელშეწყობა? პრობლემებისა და გამოწვევების წინაშე აღმოჩნდნენ?
კერძო სექტორის მხრიდან სტარტაპებში კაპიტალდაბანდება მაღალ რისკებთან არის დაკავშირებული, სწორედ ფინანსურ რესურსებზე ხელმისაწვდომობის მიზნით ეკოსისტემის მიმართულებით წამყვანი ქვეყნების სახელმწიფო სტრუქტურები და მათ შორის საქართველოს მთავრობა სხვადასხვა ტიპის პროგრამებსა და მხარდამჭერ მექანიზმებს ნერგავს. აღნიშნული მიმართულებით, პროგრამებისა და ინიციატივების აუცილებლობა განპირობებულია ეროვნული ინოვაციების ეკოსისტემის ფარგლებში, ისეთი სტარტაპ გარემოს ფორმირების საჭიროებით, რომელიც, ერთი მხრივ ხელს შეუწყობს საქართველოში ახალი სტარტაპების დაფუძნებას, საერთაშორისო სტარტაპების მოზიდვას, სტარტაპებში ინვესტიციების შემოდინებასა და ახალი სამუშაო ადგილების შექმნას, ხოლო, მეორე მხრივ, წაახალისებს საქართველოში უკვე დაფუძნებულ სტარტაპებს.
· როგორ გეგმავთ რეგიონიდან საქართველოში მოიზიდოთ ინოვაციური სტარტაპები? რა გაკეთდება ამ მიმართულებით?
საქართველოში ინოვაციური ეკოსისტემის განვითარების მიზნით, სსიპ საქართველოს ინოვაციების და ტექნოლოგიების სააგენტოს მიერ რამდენიმე მნიშვნელოვანი პროექტი ხორციელდება, ასევე იგეგმება საკანონმდებლო და პროგრამული ინიციატივები.
· სტარტაპებისათვის ფინანსებზე ხელმისაწვდომის გაზრდის მიზნით სააგენტო 2018 წლიდან ახორციელებს „თანადაფინანსების საგრანტო პროგრამას“, რომლის მიზანია საქართველოში, საერთაშორისო პოტენციალის მქონე ინოვაციური პროდუქტების და მომსახურების შემუშავება-ათვისების და კომერციალიზაციის გზით ინოვაციების და ინოვაციური საწარმოების წარმოქმნის სტიმულირება.
· სააგენტოს ინიციატივით, 2020 წელს ქვეყანაში შემოვიდა მსოფლიოში ერთ-ერთი ტოპ აქსელერატორი 500 Global-ი, რომელიც ახორციელებს საერთაშორისო დონის აქსელერაციის პროგრამას. აღნიშნულის ფარგლებში, აქსელერაციას გადიან, როგორც ადგილობრივი, ასევე საერთაშორისო სტარტაპები.
· 2022 წელს, „500 გლობალის“ მიერ საქართველოში შეიქმნა პირველი კერძო ვენჩურული ფონდი 20 მილიონ აშშ დოლარიანი კაპიტალიზაციით, რომელიც არის ნამდვილი დადასტურება, იმისა რომ საქართველოს ინოვაციური ეკოსისტემა არის მიმზიდველი და რეგიონში წამყვანი საერთაშორისო ინვესტიციებისთვის.
· 2025 წლიდან სააგენტო გეგმავს „ინკუბატორის პროგრამის“ განხორციელებას, რომლის ფარგლებშიც გამოცდილი საერთაშორისო თუ ადგილობრივი მენტორები კონკურსის შედეგად შერჩეულ სტარტაპებს 1 წლიან ინტენსიურ ტრეინინგებსა და ქოუჩინგის სესიებს ჩაუტარებენ. სააგენტოს მიერ პროექტის დიზაინსა და სხვა დეტალებზე მუშაობა მიმდინარე პროცესშია.
· ასევე, 2025 წლიდან სააგენტო გეგმავს საკანონმდებლო ცვლილებებს, რომელიც მოიცავს ინოვაციური საქმიანობის განმახორციელებელი სუბიექტის სამართლებრივი სტატუსების განსაზღვრასა და მასთან დაკავშირებული ხელშემწყობი მექანიზმებით სარგებლობას.
ზემოთ აღნიშნული პროგრამული თუ საკანონმდებლო ინიციატივები კიდევ უფრო განავითარებს ქვეყნის ინოვაციურ ეკოსისტემას, შექმნის სტარტაპებისთვის ხელსაყრელ და მიმზიდველ გარემოს, აამაღლებს საქართველოს სტარტაპ ეკოსისტემის ცნობადობას საერთაშორისო დონეზე, შექმნის ახალი კავშირებს და ხელს შეუწყობს პარტნიორობის დამყარებას საერთაშორისო სტარტაპებთან, ინვესტორებთან და კომპანიებთან.
